Archive for Outubro 2012

A iconografía do mito de Adonis

Outubro 29, 2012

A filha do rei Cíniras de Chipre (ou dun rei asirio), Esmirna -logo chamada Mirra- foi castigada por Afrodita a namorarse do seu pai. Tras xacer con el, ao decatarse este de que era a súa filha intentouna matar, pero ela logrou fuxir e os deuses ocultárona metamorfoseándoa na árbore de mirra, do que naceu o filho de ambos, Adonis.

La nascita di Adone (c. 1685-1690), Marcantonio Franceschini, Staatliche Kunstammlungen (Dresde)


La naissance d’Adonis (1623), fragmento (fáltalhe -como se pode ver- a esquina inferior dereita) dun debuxo de Nicolas Poussin encargado polo Cabaleiro Marin, Royal Library, Windsor Castle

A súa beleza fixo que a mesma Afrodita namorásese del; esta escondeuno num cofre que confiou a Perséfone pra súa salvagarda, pero a raínha dos mortos tamén namorou del e non quixo devolverlho á deusa do amor. Zeus, como xuíz desta disputa, mandou que Adonis estivese cada ano uns meses con Afrodita e outros con Perséfone.

O arbitrio de Zeus con Afrodita e Perséfone de pé aos lados e con Adonis xacente sobre un leito na parte inferior, pelike de Apulia (mediados do s. IV a.C.), Museo Arqueolóxico Nacional (Nápoles)

O paso de estar con Afrodita a canda Perséfone asociaríase coa súa accidente mortal. Numha cacería, Adonis morre ferido por un xabaril, que din algúns que puido ser (enviado por) Ares, celoso amante d’Afrodita. Entón Afrodita chorouno, e da súa sangue brotaron vermelhas anémonas.

La mort d’Adonis (1742), gravado de Louis Surugue segundo François Boucher, Bibliothèque Nationale de France (Paris)


L’Empire de Flore (1631), Nicolas Poussin, Gemäldegalerie Alte Meister (Dresde)


La Mort d’Adonis (1536), Giovanni Battista di Jacopo, tamén chamado il Rosso Fiorentino, Galerie François I, Château de Fontainebleau


Venus de loito por Adonis (c. 1580), Paolo Veronese, Nationalmuseum (Stockholm)


Vénus pleurant Adonis (c. 1627), Nicolas Poussin, Musée de Beaux-Arts (Caen)

Este mito interpretaríase en clave estacional (segundo os cultos que se lhe rendían e as teorías do antropólogo sir James Frazer), identificándose o tempo que Adonis pasara no Hades coa raínha dos mortos co tempo invernal (de finais d’outubro até febreiro-marzo) e a estancia con Afrodita coa renovación anual da verdor durante a primavera e o seu clímax ao longo do verán [hipótese: pódese observar que o termo “inverno” procede do latín hibernu, que ten certo parecido co nome Averno, lugar de entrada ao Hades e co que se identifica en ocasións; do mesmo modo “inferno” procede de infernu, manténdose as similitudes].
Parece ser que este mito ten a súa orixe en oriente e noutras mitoloxías, como mostra o feito de que se celebrasen cultos similares en toda a cunca oriental do Mar Mediterráneo, dende Exipto até Grecia pasando por Biblos e o cercano río conhecido hoxe coma Nahr Ibrahim (concretamente nas súas fontes en Afqa). Así, mentres Afrodita sería umha asimilación da deusa sumeria Inanna, Adonis seríao do pastor Dumuzi, nomes adaptados polos semitas (acadio-babilónicos) como Ishtar e Tammuz respectivamente. Estes deuses do Levante serían levados polos fenicios até Chipre, onde os gregos os acolherían.



Adone e Venere (68-79 d.C.?), fresco da casa de Adonis ferido (casa di Adone, VI.7.18, Pompeia) [copyright © Jackie e Bob Dunn]



Vénus trouvant le corps d’Adonis (1830), despois de nacer (ou morrer?) este, obra de Giovanno Francesco Barbieri, tamén conhecido como il Guercino (Dresde)

Nas seguintes pinturas represéntase o momento en que Adonis parte de caza por derradeira vez antes de morrer, mentres Afrodita trata de impedilo.

Venus y Adonis, Tiziano-Museo del Prado
Venere e Adone (1553-1554), Tiziano, Museo del Prado (Madrid)


Venere e Adone (1580), Paolo Veronese, Museo del Prado (Madrid)


Venus e Adonis (c. 1610), Peter Paul Rubens, Museum Kunstpalas (Düsseldorf)


Venus e Adonis (c.1635), Peter Paul Rubens, Metropolitan Museum (New York)


Vénus et Adonis (c. 1625), Nicolas Poussin, Rhode Island School of Design, Museum of Art (Providence, Rhode Island)


Vénus et Adonis (c. 1650), Nicolas Mignard, Minneapolis Institute of Arts (Minneapolis, Minnesota)


Vénus et Adonis (1729), François Lemoyne, Nationalmuseum (Stockholm)

Diversos sarcófagos refiren o conxunto do mito do cazador. Aquí hai algumhas imaxes. Máis sobre o mito de Adonis (incluidas representacións pictóricas) encontrarédelo en francés aquí.


Anémonas vermelhas, coma as que xurdiron da sangue d’Adonis trala súa morte.

Día tras día. 6-Brumaire, ano CCXXI, Héliotrope

Outubro 27, 2012

Héliotrope é o termo francés pra o xénero de plantas Heliotropium, pertencente á familia Boraginaceae. O nome deste xénero, procedente do grego, significa “que viran cara o sol”, e débese ao movemento das súas flores.

Os Graco, Tiberio (164-133 a.C.) e Caio (154-121 a.C.), forom dous irmaos pertencentes a umha das familias máis ricas e destacadas da Antiga Roma, conhecida pola mesma denominaçao. Forom tribunos da plebe e pasaron á Historia polas importantes reformas sociais que pretenderon levar a cabo, especialmente de carácter agrario, entre outras cousas mediante a limitación da propiedade. A Lex agraria proposta por Tiberio topou coa oposiçao da aristocracia que desembocou no seu asasinato. Herdeiro político seu, tras intentar levar adiante o proxecto político do seu irmao, o final de Caio nom foi melhor.
Catilina (108-62 a.C.) foi outro tribuno e líder popular que reclamou umha lei agraria. Tanto el como Xulio César bateron coa resistencia do partido aristocrático republicano, de especial maneira con Marco Tulio Cicero.
Outros intentos de frear o predominio oligárquico foron outras loitas plebeas coma as encabezadas por Marco Celio Rufo ou algumhas rebelións d’escravos coma as de Espartaco (131-71 a.C.).
O viceconde François-René de Chateaubriand, no capítulo 12 do libro V das súas Memorias de ultratumba, adicado ao revolucionario (moderado e monárquico) Honoré Gabriel Riqueti, conde de Mirabeau, compara a este cos Graco e con Catilina entre doutros. O viceconde de Mirabeau foi irmán (máis novo) do anterior e líder reaccionario durante os primeiros tempos da revoluçao francesa.

Isabelle Huppert

Outubro 20, 2012

A Patti Smith do cine, por esa imaxe de liberdade que desprende. Tampouco pra esta enorme actriz resultoume sinxelo escolher un rostro. Polo carácter difícil dos personaxes que interpreta normalmente, especialmente nos seus trabalhos pra Claude Chabrol e tamén en La pianiste de Michael Haneke, sen esquecer outros, unha boa opción paréceme a que presento.

Sylvia Kristel

Outubro 18, 2012

No día da súa morte, causada polo cancro.

Cartridge Music, de John Cage, en Barcelona

Outubro 12, 2012

Con motivo das conmemoracións polos 100 anos do nacemento do compositor estadounidense John Cage, onte foi interpretada (por vez 1ª en todo o Estado espanhol) a peza Cartridge Music, no espazo Arts Santa Mònica, situado ao final do famoso paseo d’As Ramblas de Barcelona. Ideada en 1960, o seu nome fai referencia aos cartuchos que sostinhan as agullas nos gramófonos daquela época, e nos que nesta obra se insiren obxectos diversos dos que xorde o son.

O taboleiro no que foi interpretada ‘Cartridge Music’. Fotografía de Albert Murillo.

Catro follas transparentes, sobre as que hai debuxados puntos ou linhas e que hai que sobrepór sobre unha serie de follas opacas nas que están representadas figuras irregulares, marcan indicacións temporais e de organización aos intérpretes, pero estes tenhen umha certa liberdade pra decidir os sons que tocan. Amais as follas colócanse umhas sobre outras de forma aleatoria -a elección do músico- sempre baixo unhas instrucións (e.g.: ten que haber polo menos 3 interseccións entre os puntos e a linha descontinua). Por iso, neste caso máis que nunca os intérpretes son creadores ao tempo e por tanto artistas no sentido máis estrito do concepto.


Os artistas foron Alfredo Costa Monteiro, Ferran Fages, Juan Matos Capote, Lali Barrière, e Nuno Rebelo.

Lali Barrière e outros dos artistas interpretando ‘Cartridge Music’. Fotografía de Mila Rodríguez.


Finalmente deixo o programa desta e outras actividades, no que atoparedes máis información:PROGRAMA-JOHN CAGE-Sons en llibertat-CAT

Amanda Langlet

Outubro 12, 2012

Día tras día. 19-Vendémiaire, ano CCXXI, Tournesol

Outubro 10, 2012

Tiresia: […] Ti sei mai chiesto, Edipo, perché gli infelici invecchiandosi accecano? (Tirésias: […] Preguntácheste algumha vez, Edipo, por que o infeliz ao envelhecer volve cego?)

I ciechi, Dialoghi con Leucò, Cesare Pavese

Como a evidente tradución que a intuición nos indica, a planta chamada en francés tournesol é o xirasol, nome de orixe italiano que significa “que xira co sol”. O seu nome científico é Helianthus annuus. Non lle adicarei máis espazo xa que é bastante afamada.

Roberto Rossellini, o cineasta máis importante do neorrealismo italiano, racionalista que defendía a utilidade do cine como aparato educador. Neste aspecto, cría que da Nouvelle Vague, grupo de realizadores franceses que o tinha como un dos seus maiores inspiradores, o único que non o traicionara foi Godard. Decía dos Fellini, Antonioni, Pasolini, Bergman, etc. que, inda que tinhan calidade estética, facían cine do lamento e, por tanto, que non servía. Amais de Godard, penso que outros cineastas que farían ese tipo de cine educador poderían ser Agnès Varda (e.g.: Agnès de ci de là Varda), Werner Herzog (e.g.: Cave of Forgotten Dreams) ou Alexander Kluge (e.g.: Nachrichten aus der ideologischen Antike – Marx/Eisenstein/Das Kapital). Así, quizais este cine continúa na linha do último filme do realizador italiano, feito sobre a apertura do Centre Pompidou.

Estou comezando a ler a serie de breves diálogos escrita polo poeta italiano Cesare Pavese e titulada Diálogos con Leucó [Tusquets, esp.] (libro que conhecín grazas ao texto de Italo Calvino que aparece aquí). En realidade só levo lidos os tres primeiros, A nube, A quimera e Os cegos, mais as primeiras impresións son extraordinarias. Cada enunciado provoca un tremor na mente e unha erupción de pensamentos entorno a todo o que pode querer dicir. Por outra banda, posúe a fascinación máxica do estremecedor, do misterioso dalgúns lugares da natureza envoltos en néboa, ou dos rituais antigos -uns lexendarios, outros reais-, como algúns dos relatos de Lovecraft.

Día tras día. 16-Vendémiaire, ano CCXXI, Belle de nuit

Outubro 7, 2012

A  chamada en francés belle de nuit é a especie Mirabilis jalapa, conhecida en galego como dondiego, maravilha (de mirabilis) ou incluso, en Alende, como herba triste. É unha planta que aparece na costa galega como especie invasora, e que é orixinaria de Sudamérica e Centroamérica (Jalapa é unha cidade de México).

A Idade Media é as pinturas de Hans Baldung Grün, a novela Là-Bas por Joris-Karl Huysmans, o trasfondo do cine de Luis Buñuel, o relato Os cantos de Maldoror polo Conde de Lautréamont (Isidore Ducasse), a morte e as súas manifestacións, no Totentanz da Franz List, en O sétimo selo de Bergman, en Der müde Tod de Fritz Lang, etc. o demo e as súas diversas formas, como Mefisto nas diversas versións de Faust, tamén adquirindo a forma de vampiro sexa en obras como Drácula por Bram Stoker, Nosferatu por Murnau, Vampyr por Dreyer, etc.; a Idade Media tamén son os trobadores, os xograres, os monxes e monasterios como en O nome da rosa, os labirintos, as bibliotecas, a maxia, o misterio, Xoana d’Arc -por exemplo a de Dreyer-, e a Divina Comedia de Dante.

Else Lasker-Schüler

Outubro 7, 2012

Poetisa xudía xermana pertencente ao movemento expresionista. Nada en Wuppertal -cidade onde se asentou definitivamente a coreógrafa Pina Bausch e o seu grupo de danza-, tivo grande influencia na vida do cineasta Friedrich Wilhelm Murnau. Igual que se fala da sociedade vienesa entorno ao Círculo de Viena (G. Mahler, Alma Mahler, Schönberg, Klimt, Wittgenstein, Freud, etc.) de comezos de século, en perfecto paralelismo percibimos unha “familia expresionista” da que formarían parte Else Lasker-Schüler, F. W. Murnau, os pintores Alfred Kubin, Franz Marc, Ludwig Meidner e Kandinsky, a propia Pina Bausch, Max Reinhardt (punto en común entre Pina e Murnau), Fritz Lang, o actor Emil Jannings, etc.

Buñuel-Bergman-Fellini-Antonioni-Herzog

Outubro 6, 2012

Comentaba en entradas anteriois a disección da ánima humana e, máis xeralmente, de todo o que é e representa o ser humano por Werner Herzog en Cave of Forgotten Dreams. Neste sentido, relacionaba a Herzog con outros cirurxiáns na mesma especialidade coma os escritores Chateaubriand e  Dostoievski. Máis concretamente, noutro texto que non está no blog, e en relación ao filme L’avventura, de Michelangelo Antonioni, afirmei: “se Fellini é o Godard italiano, o mestre do experimental, Antonioni é o director do ser humano, o antropólogo do cine, papel que agora asume tamén Werner Herzog cos seus filmes, tanto de ficción -e.g., Aguirre, der Zorn Gottes– como documentais -e.g., o xa citado-, e tamén co libro (diario?) que escribiu mentres rodaba Fitzcarraldo, Conquista do inútil. Os seus filmes (os de Antonioni), coma os de Herzog, son disquisicións antropolóxicas sobre o ser humano como tal e como todo o que significa, dignas de Kant, Nietzsche e Heidegger, e mostrándono-lo terror ao que é sometido pola mente. Todo aquilo que sentimos, interpretamos e pensamos e o afecto que isto nos produce é o obxecto d’estudo, tal como nas memorias de Chateaubriand ou nas obras de Dostoievski.” Evidentemente, outro cineasta que é obrigado mencionar aquí é Ingmar Bergman, mais o que me interesa comentar polo momento vai noutra dirección …

Comparaba antes Fellini con Godard, pero se quero precisar isto, Fellini está entre Godard e Luis Buñuel. O seu cine é experimental como o do primeiro e provocador (no moral) como o do segundo. Tamén foi cine experimental parte do de Buñuel, así que non hai grande diferencia entre el e o italiano, nembargantes creo que a obra de Fellini ten un grao máis de ruptura no formal, se exceptuamos os filmes surrealistas do cineasta espanhol –Un chien andalou e L’Âge d’Or– e quizais algunha outra peza súa.

Agora mostrarei (modificado, non só transcrito e traducido) algún material sobre Luis Buñuel recollido da obra Vida y opiniones de Luis Buñuel, escrita por Agustín Sánchez Vidal (editada polo Instituto de Estudios Turolenses en 1985).
O realizador aragonés, cando en 1939 redacta a súa autobiografía, percibe 3 hipotéticas rutas: 1) o sistema de Hollywood; 2) as producións chamadas independentes, que lle parecen unha variedade esgotada da anterior; 3) o documental, “que é, en realidade, un sucesor das mencionadas producións independentes” (segundo Buñuel). Dentro dos documentais distingue, a súa vez, 2 tipos: a) os descritivos, “nos cales o material limítase á transcrición  dun fenómeno natural ou social”; e b) “outro, moito menos frecuente, é aquel que, inda sendo descritivo e obxectivo, trata de interpreta-la realidade e pode, por esa razón, apelar ás emocióis artísticas do espectador e expresar amor, tristeza e humor”.
Seguindo este esquema que describe Buñuel creo eu que debemos situar toda a obra de Werner Herzog como o máis representativo deste último punto, tanto dende a ficción como dende a non-ficción, e aí están como exemplos os dous citados arriba.

Inda hai máis. Buñuel escribe: “Gustaríame facer documentais psicolóxicos.” E isto nos leva de novo ao primeiro parágrafo, ao meu comentario sobre o filme de Antonioni, ao propio Antonioni -que son, senón documentais psicolóxicos, os filmes pertencentes a súa triloxía da incomunicación!- e ao mestre do realismo psicolóxico que foi Dostoievski. Tamén, en palabras do cineasta espanhol:
“Psicopatoloxía podería se-lo título doutro documental cuxo guión necesitaría algunha preparación e estudo, así como a colaboración dun especialista en psicoloxía e psiquiatría. Trataríase d’expór a orixe e desenvolvemento de diferentes enfermidades psicopáticas. A vida do enfermo, o seu tratamento, os seus delirios. O espectador podería ver por si mesmo o mundo en que vive un esquizofrénico, ou decatarse de que constiste a interpretación paranoica da realidade.
Aínda que as minhas ideas son inda moi xerais nesta materia, intúo que este tipo de documental, amais do seu grande interese científico, podería desenrolar na escena UN NOVO TIPO DE TERROR ou o seu sinónimo HUMOR e ás veces unha estranha poesía, ausente até agora e produto deses dous sentimentos.”
Tendo isto presente, amais dos achegamentos que puido facer Luis Buñuel a esta forma de facer cine, ocórrenseme dous filmes definitivos dentro do “xénero psicopatolóxico” e que paréceme que satisfán perfectamente a definición anterior: o primeiro (no que pensei) é , de Fellini, onde temos ao evidente enfermo que é o director interpretado por Marcello Mastroianni. Pero logo, e si que volvemos a Bergman, pensei en Persona, outro exemplo claro de todo o exposto anteriormente, o cine antropolóxico de Antonioni e Herzog e o cine psicolóxico e psicopatolóxico de Buñuel e Fellini nunha perfecta simbiose.

Marcus Furius Camillus

Outubro 6, 2012

Marco Furio (ou Fúrio) Camilo foi un político e militar romano cuxos feitos percórrense ao longo do libro V e seguintes da Historia de Roma (Ab Urbe condita) de Tito Livio e noutras fontes. Entre outras xestas, liberou Roma da invasión gala liderada polo rei Breno a comezos do século IV a.C., polo cal foi eloxiado como segundo fundador de Roma.


Visión parcial do cadro Trionfo di Furio Camillo (1543-1545), de Francesco de’ Rossi, conhecido polo pseudónimo Francesco Salviati, ou tamén como Il Salviati. Nas seguintes fotografías vémo-la pintura ao completo,

e dentro do Palazzo Vecchio (Firenze).

Penso que os seus discursos que se poden ler en Livio V,44 e V,51-54 son dignos da nobreza clásica, deses guerreiros que formaban os chamados polos gregos “aristoi” (os mellores) e que séculos máis tarde tanto eloxiaría e veneraría o filósofo xermano Friedrich Nietzsche.


Neste fresco pertencente á obra de Domenico Ghirlandaio Apoteosi di san Zanobi e ciclo di uomini illustri Camilo é o que aparece á dereita da obra.

Adéu a la Universitat. Fahrenheit 451.

Outubro 3, 2012

Pretende ser esta entrada, ao tempo que unha recomendación do libro citado e un comentario do filme nomeado, outra resposta a posts anteriois do blogue, que volven ser os linkados en Vivre sa vie. A prol das sensacións III, ou a prol das emocións, e inda que ten en común a esta entrada a defensa das emocións, tamén pretende matizar a crítica do falar.

O libro Adéu a la Universitat [Galaxia Gutenberg, cat. (hai tamén edición espanhola na mesma editorial)] é de Jordi Llovet e pra min está sendo a lectura do ano -inda non o acabei, pero case-, unha sorpresa, xa que non esperaba gozalo tanto, o que resulta entre outras cousas pola cantidade de anécdotas tan divertidas que se contan, as críticas tan acertadas que se fan e a moi interesante descrición do que foi o Peche na UB contra o Plan Bologna no curso 2008-2009. Pero trátanse tantos temas que faise imposíbel de resumir, de maneira que o único que podo facer é recomendalo. Inda así, aparece como base destas linhas que estou escribindo en relación aos filmes a comentar e como resposta a minha crítica do falar, xa que os dous últimos capítulos -descontando o Final– contenhen unha defensa da linguaxe por medio da fala como motor de desenvolvemento humanista. (more…)

Cando a intelectualidade perde aos seus espadachíns.

Outubro 1, 2012

Son xente conhecedora da Historia e na maioría dos casos comprometida na política; son xente sabia, coa que se pode estar máis ou menos dacordo. En 2005 falecía o republicán espanhol Eduardo Haro Tecglen. En 2008 o historiador británico Christopher Hibbert. En 2012 xa levan falecido o director de cine grego Theo Angelopoulos (24 de xaneiro), o filósofo marxista catalán Francisco Fernández Buey (25 de agosto), o crítico de arte australiano Robert Hughes (6 de agosto), o escritor demócrata estadounidense Gore Vidal (31 de xullo), e finalmente -hoxe- o historiador marxista británico Eric Hobsbawm, entre outros. É entón este un curso no que parece que nos quedemos orfos daqueles que podían levarnos na dirección correcta. Pero que caso se lle fai hoxe en día á intelectualidade?

Actualizado a 1 de novembro de 2012 (p.C.), día no que faleceu Agustín García Calvo, filósofo e filólogo e poeta, tan brillante coma excéntrico, de quen quero destacar aquí que fixo umha máis que memorable ediçao em castelám dos fragmentos de Heraclito (Razón Común).