Archive for Abril 2013

A iconografía do mito de Afrodita

Abril 27, 2013

Unha das deusas olímpicas. Dise dela que foi deusa do amor e a beleza. Non está claro que quere dicir isto, se temos en conta que en grego antigo hai distintos termos que hoxe unificamos na idea moderna de amor, como eros, agape e filia. A pesares de que nun post anterior afirmei que o Afrodita era deusa do eros, agora penso que, posto que o amor sensual xa está personificado na figura de Eros -para os órficos orixe do universo, para outros filho de Afrodita-, a Afrodita correspóndelhe outro rol, quizais o do amor sexual máis explícito, tendo en conta a súa orixe na esperma de Urano (o Ceo). En resumo, entendo que é a deusa de sedución, da atracción pola beleza física, e das sensacións e impresións causadas por esta atracción.
Venus y Cupido (c1530)- Lucas Cranach, el joven.-Munichjpg
Venus e Cupido (c. 1530), Lucas Cranach o Novo, Alte Pinakothek (Munich)
Pero como mito, as lecturas que del se fixeron foron diversas, en particular as de Platon ou as de Pausanias; desta maneira atopamos a Afrodita Urania (celeste) -deusa dun amor máis ben puro, de ánima, que físico-, Afrodita Pandemos (popular) -deusa do amor carnal como a entendemos habitualmente- e outras.
Venus pandemia-espejo corintio de bronce (c 370aC)-Louvre
Afrodita Pandemos sobre un cabrón agarrándose aos seus cornos, espelho corintio de bronce (c. 370 a.C.), Louvre

Afrodita de Cnido (copia romana de la obra de Praxíteles que tiene a Friné como modelo) - Museo Pio-Clementino (Vaticano)
Afrodita de Cnido (s. II d.C.), copia romana en mármore da escultura de Praxiteles que ten a Friné como modelo, Museo Pio-Clementino (Vaticano)

Aphrodite (Venus of Taurida) Ancient Greece-2nd century BC (The State Hermitage Museum, St Petersburg)
Venus de Taurida (s. II a.C.), The State Hermitage Museum (St. Petersburg)

Aphrodite, dite Vénus de Milo Vers 100 avant JC-Louvre
Afrodita (Erich Lessing, Philippe Sollers)
Venus de Milo (finais do s. II a.C.), obra de mármore, Louvre

Aphrodite accroupie Oeuvre romaine d'époque impériale(Ier - IIe siècle après JC)-Louvre
Venus agochada (s. II d.C.), obra de mármore, Louvre. Máis información aquí.

Esquiline Venus (30 - 70) (Musei Capitolini, Museo del Palazzo dei Conservatori, Halls of the Horti Lamiani)
Venus Esquilina (30-70 d.C.), Museo del Palazzo dei Conservatori-Sala dos Horti Lamiani, Musei Capitolini (Roma)

Segundo Hesíodo, deusa nacida da escuma branca do mar -ou aphros– saída dos xenitais de Urano despois de que Crono o castrase cortándoos cunha fouce. Uns din que foi preto da ilha de Citera, mais outros o sitúan preto dalgunha praia da ilha de Chipre, seguramente no suroeste, non moi afastado de Pafos -ou de Amatús, segundo outros-, lugares célebres polo culto que se lhe rendiu, de orixe fenicio. Porque tal como o mito hesiódico do seu nacemento parece ter unha orixe oriental, a Afrodita grega (a Venus romana) ten demasiadas similitudes como para ser casuais coa Astarte fenicia, que a súa vez é a acadio-babilónica Ishtar, a sumeria Inanna ou a cananea (palestina) Ashtoreth, cuxas semelhanzas coa exipcia Isis tampouco son poucas.
A Afrodita así nacida chamouse Afrodita Anadiómena (’Αναδυομένη=xurdida dos mares).
Nacimiento de Venus-Trono Ludovisi (c460aC), Museo Nacional de Roma (de las Termas)
Nacemento de Venus, Trono Ludovisi (c. 460 a.C.), Museo Nacional ou das Termas (Roma)

Venus de Medici (I aC)-Galeria degli Uffizi
Venus Medici, acompanhada dun delfín e unha cuncha (s. I a.C.), copia romana en mármore dun orixinal en bronce do s. III a.C., Galleria degli Uffizi (Firenze)

La nascita di Venere-Boticelli (Lane Fox-cap 16-n42)
Nascita di Venere (c. 1482-1485), Sandro Botticelli, Galleria degli Uffizi (Firenze). Neste cadro atopamos a Zéfiro -deus do vento do oeste e da brisa marinha- xunto a Cloris -deusa das flores e ninfa das Ilhas dos Bemaventurados (segundo os Fasti de Ovidio)- á dereita de Afrodita, e a súa esquerda a Hora da Primavera.

Alexandre Cabanel - Naissance de Vénus (1863)
Naissance de Vénus (1863), Alexandre Cabanel, Musée d’Orsay (Paris)

Venus en una concha marina-Fresco Pompeya (I aC)
Venus nunha cuncha marina (s. I a.C.), fresco de Pompeia.

Recordemos que o mito homérico diferénciase do hesiódico no nacemento de Afrodita, xa que segundo o gran poeta a deusa do amor foi filha de Dione.

O troiano Paris otorgoulhe a mazá que consagraba a súa superior beleza, a cambio de Helena, esposa de Menelao, o que causou a guerra de Troia, na que Afrodita defendeu ao bando troiano e logrou manter a Eneas con vida, quen logo fuxiría a Italia e que foi filho seu que concibiu do mortal Anquises.

A deusa tamén é recordada pola infidelidade co seu esposo Hefesto, preferindo ao seu amante Ares, con quen tivo a súa filha Harmonia. Tamén foi nai de Hermafrodito con Hermes e de Príapo con Dionisos, entre doutros, e amou a Adonis.

A deusa foi representada moi a miúdo saíndo do banho.
Capitoline Venus (96 - 192) (Musei Capitolini)
Venus Capitolina (s. II d.C.), copia en mármore dun orixinal de Praxiteles do s. IV a.C., Musei Capitolini (Roma)

Venus Calipigia, Museo Nacional de Nápoles
Venus Callipigia (c. s. II d.C.), copia en mármore dun orixinal grego (suposto en bronce) de c. s. IV a.C., Museo Arqueolóxico Nacional (Nápoles)

Venus con espejo (1555), Tiziano, Washington National Gallery
Venus con espelho (1555), Tiziano, National Gallery of Art (Washington)

Tamén son diversas as representacións nas que aparece en repouso logo do Renacemento.
Venus dormida de Giorgione
Venus dormida (c. 1508-1510), Giorgione, Staatliche Kunstammlungen (Dresde)

Venus de Urbino (1538), Tiziano, Uffizi
Venus de Urbino (1538), Tiziano, Galleria degli Uffizi (Firenze). Máis información aquí.

Venus del espejo (1650)-Velázquez-National Gallery (London)
Venus del espejo (c. 1650), Diego Velázquez, National Gallery (London)

Venus victrix-Pauline Bonaparte (1805-1808) Antonio Canova-Borghese
Venus Victrix ou Pauline Bonaparte  (1805-1808), Antonio Canova, Galleria Borghese (Roma)

Advertisements

Día tras día. 1-Floréal, ano CCXXI, Rose

Abril 19, 2013

O mes das flores adica o seu primeiro día á flor por excelencia, a rosa, flor da roseira, denominación xenérica dos arbustos do xénero Rosa, da familia das Rosaceae. En contraste coa luz que transmite a imaxe presentada da primaveral época das flores, o tema que comento é máis ben escuro.

Coma as 7 vidas dun gato, os 100 olhos de Argos ou os 1000 do Dr. Mabuse, múltiples son as formas nas que se manifesta a fortuna. Cada unha delas contribúe ao convencemento de que a -langiana- fatalidade, ven rexida por unha forza irresistíbel, A Forza do Destino que diría Verdi, ou a Vontade comunicada por Schopenhauer e Nietzsche. Defendía este último o tentar ser donos do noso destino, facer que vexo difícil sen pasar pola liberación ascética proposta polo anterior, e creo isto porque a única liberdade parece poder acadarse mediante a disciplina.

Deus existe? Se cres nel, existe; se non cres, non existe

Abril 15, 2013

Frase de Maxim Gorki aparecida na obra teatral Os baixos fondos. A pregunta faina Pepel, e a resposta é de Luka.

Creo que é unha afirmación que transcende a cuestión da existencia de deus e que se podería aplicar a calquera verdade en xeral; polo menos ás verdades prácticas, pero en tanto que non cremos nunha dicotomía entre praxe e teoría, a tódalas verdades. Vivimos no mundo conforme a sistemas de ideas que asimilamos e facemos nosos inconscientemente e ao longo das distintas xeracións.
A pregunta que cabe formularse é: a realidade é tal como nos parece, en si?; a resposta que propomos, en paralelismo á cita do escritor ruso é: a realidade “é” tal como nos parece, porque no-lo parece así, non porque o sexa independentemente das persoas que as formamos. A realidade, tal como a entendemos aquí, isto é, como a percepción que temos dela, confórmase das crenzas comúns -limitadas polo fundamento do mundo, a linguaxe- vistas a través do velo da subxectividade. Esta é a nosa crenza.
O éxito de sistemas de crenzas tan ridículos e denigrantes como o cristianismo ou o capitalismo non se podería explicar senón fose porque o que vemos do mundo non é algo independente das nosas crenzas, senón as mesmas, e ademais estes sistemas, habitualmente inclúen subsistemas de autodefensa de tal maneira que é moi difícil destruílos. Da relación entre cristianismo e capitalismo escribiron material abundante Max Weber e Walter Benjamin, filósofos (sociólogos) aos que por tanto non podía non nomear.

abajo-el-trabajo

A fotografía anterior atopeina aquí, onde se ataca unha desas crenzas impostas polas ideoloxías anteriores, especialmente polo capitalismo, a crenza na necesidade do trabalho (outro texto na mesma linha é este Manifesto contra o trabalho). É un texto longo, pero moi recomendábel. As ideas que vai expondo unha tras outra recordáronme moito ás presentadas no libro da autora feminista Silvia Federici, Calibán y la bruja. Mujeres, cuerpo y acumulación originaria, Madrid, Traficantes de Sueños, 2011; o paralelismo é máximo cando se afirma unha das principais teses do libro: “Ao abolir o trabalho asalariado e alcanzar o desemprego total atacámo-la división sexual do trabalho. O núcleo familiar como o conhecemos é unha adaptación inevitábel á división do trabalho imposta polo moderno trabalho asalariado.” Así que quizais houbo algunha influencia do libro nese texto. O caso é que precisamente este libro foi parte da inspiración desta entrada, ao analizar a praxificación da teoría cartesiana de cara a obter un maior autocontrol dos individuos, no final do capítulo 3. É un ensaio moi interesante, tanto na análise política-sociolóxica como na exposición histórica, polo que aquí queda a minha recomendación do mesmo.

A outra parte da inspiración (cecáis a principal) viu pensando nun tema radicalmente diferente: a felicidade; é difícil que quen non se sente feliz crea nela. A felicidade é propiamente unha percepción, polo que a súa realidade é plenamente subxectiva, de modo que esta se corresponde exactamente coa crenza nela.

O mundo é un escenario, pero a obra está mal repartida

Abril 13, 2013

Afirmación de Oscar Wilde cuxo orixinal, “The world is a stage, but the play is badly cast”, aparece no capítulo 1 de Lord Arthur Savile’s Crime (O Crime de Lord Arthur Savile).

Dende o comezo lévanos a pensar sobre a liberdade do Home na sociedade e no mundo. Podemos decatarnos de que a miúdo temos asignado un rol na sociedade, o cal desenvolvemos de maneira inconsciente. A especie humana, de algún modo, é a do homo religiosus, e cada un dos seus individuos móvese seguindo unha serie de rituais segundo o que sente, o que pensa e o que leva vivido. Estes rituais son as costumes ou hábitos comúns a tódolos animais, só que desenvolvidos conscientemente, igual que a interpretación dunha obra. Estes comportamentos animais estudados por Darwin foron analizados no caso humano por un darwinista previo ao biólogo, Schopenhauer, e por un discípulo deste e tamén darwinista -este si, posterior-, Nietzsche. Ambos atoparon a fonte dos hábitos na idea que chamaron Vontade. Creo pensar ben que tamén se lhe pode dar o nome dunha ópera de Verdi, La forza del destino. É o guión da obra, que arrastra aos seus personaxes cara os seus actos de maneira inexorábel, que vemos proxectado en paralelo na fatalidade arrolhadora nos filmes de Fritz Lang.

harakiri

En canto á segunda afirmación da frase, ben conhecida é a fina ironía do autor irlandés e tamén a súa crítica á hipocrisía imperante na sociedade vitoriana e a súa moral burguesa. Na entrada anterior do blogue xa falaba da mediocridade, tema que englobaría iso, polo que xa non tenho máis nada que dicir.

 

Dende o momento en que todo vale só queda a mediocridade

Abril 11, 2013

Este tema aparece implicitamente (ás veces de maneira bastante explícita) tratado no libro de Jordi Llovet Adéu a la Universitat, xa comentado neste blogue.

A pantalha de televisión simboliza isto da forma máis transparente. Os blogues, as redes sociais ou a Wikipedia e as múltiples versións desta, arquivos cheos de información non sancionada (a Wikipedia non é nin a clásica Larousse nin a Enciclopedia Británica, para entendernos, non da ao lector seguridade ningunha acerca da veracidade do seu contido). A mediocridade da que estou a falar non é só cultural, senón que tamén invade o terreo político (-social) e o vital (-individual): a falsa política, a corrupción, a institucionalización do deporte, as baixas paixóns da xente (o telelixo, a prensa sensacionalista; nada que ver co significado habitual desa expresión), a falta de ética comunicativa (e.g. interpretación interesada da Historia e manipulación en xeral), a burocracia, etc. Que grande parte de Internet estea copiado da Wikipedia non é boa sinal. Se amais, un libro de ensaio a cita como referencia para informarse acerca dun tema, entón perdémo-la confianza nunha transmisión segura do saber. Que o presidente da sección espanhola da International Dostoievsky Society, un tal Jordi Morillas, nun artigo no que critica a carencia de rigor filolóxico duns trabalhos, afirme que os ilustrados franceses son “os verdadeiros verdugos da filosofía na idade moderna e contemporánea” e inda máis, que os seus principios “son os mesmos que constituiron a base ideolóxica de Auschwitz” descualifícao como pretendido intelectual e mostra a mediocridade de xente en cargos aos que se lhes suponhen uns conhecementos mínimos previos e unha responsabilidade cultural -id est, as cualidades do humanismo- que o exemplo anterior proba que ás veces locen pola súa ausencia.

A mediocridade apostamos que triunfa grazas ao éxito global do xudeo-cristianismo, xa que cremos atopa-las súas bases nos textos bíblicos, na senda aberta por Nietzsche. Mais tamén, a mediocridade pódese entender como unha manifestación da infinita (que diría Einstein) estupidez humana, tema, este, sobre o que a abundancia da bibliografía faino inabarcábel, pero podemos recomendar os libros de Oliviero Ponte di Pino e Carlo Maria Cipolla sobre o asunto en cuestión. Atopo na rede, mentres redacto isto, outro libro que parece que valería a pena consultar, un panfleto contra a estupidez contemporánea.

pantalla_global-567x359

Esta, a súa vez, é unha das conclusións que se podía extraer da soberbia exposición Pantalla Global coproducida polo CCCB (Centro de Cultura Contemporánea de Barcelona) e baseada no libro de Gilles Lipovetsky e Jean Serroy.

No extremo oposto, o que a TV debería ser: a visión de Rossellini e Godard entre doutros, http://www.zinema.com/textos/requiemp.htm.

Na morte de Margaret Thatcher

Abril 11, 2013

As palabras do cineasta Ken Loach, un dos máximos exponhentes do cine social de protesta británico, aparecidas en The Guardian:

“Margaret Thatcher was the most divisive and destructive Prime Minister of modern times.

Mass unemployment, factory closures, communities destroyed — this is her legacy. She was a fighter and her enemy was the British working class. Her victories were aided by the politically corrupt leaders of the Labour Party and of many Trades Unions. It is because of policies begun by her that we are in this mess today.

Other prime ministers have followed her path, notably Tony Blair. She was the organ grinder, he was the monkey.

Remember she called Mandela a terrorist and took tea with the torturer and murderer Pinochet.

How should we honour her? Let’s privatise her funeral. Put it out to competitive tender and accept the cheapest bid. It’s what she’d have wanted.”