Archive for the ‘Imaxes’ Category

A iconografía do mito de Amimone

Xaneiro 17, 2016

Amimone é unha das 50 danaides ou filhas de Dánao.

A Argólide, rexión do Peloponeso na que se situaba a cidade de Argos, non puido ser posuída por Poseidón, polo que este decidiu provocar unha gran seca nela.

Ao chegar a Argos e atoparse esta seca, Dánao mandou ás súas filhas en busca de auga. Amimone atopouse polo caminho cun sátiro ao que evitou grazas á intervención de Poseidón, que o atacou co seu tridente.

Satyr attacking Amymone by Dinos
Sátiros atacan a Amimone, crátera do pintor de Dino (c. 420 a.C.), Kunsthistorisches Museum (Wien).
Neptune délivrant Amymone du satyre - Boucher
Neptuno defende a Amimone do sátiro (1764), François Boucher, Grand Trianon – Musée national du château et des Trianons (Versailles)

Este aparelho quedou cravado nunha rocha, de onde brotou unha fonte de auga. Amimone entregouse ao deus dos mares, con quen concibiu a Nauplio.

POSEIDON PURSUING AMYMONE by Nekyia
Poseidón xunto con Amimone na parte inferior da crátera do pintor de Nekia (c. 450 a.C.), Kunsthistorisches Museum (Wien).

Paphos_Haus_des_Dionysos_-_Poseidon_und_Amymone_1
Poseidón xunto con Amimone e baixo Eros (s. III), mosaico no Parque Arqueolóxico de Pafos (Chipre).

Advertisements

A iconografía do mito das Amazonas

Outubro 12, 2014

Dise das Amazonas que foron filhas de Ares e Harmonía que habitaron en torno ao Mar Negro, segundo as diferentes versións no Cáucaso, en Tracia ou en Escitia. Formaron unha sociedade matriarcal guerreira, matando aos filhos varóns. Belerofonte loitou contra elas. Heracles enfrontouse con elas polo cinto de Hipólita, mentres que Teseo raptou a Antíope. Elas en vinganza, foron batalhar até o Ática, onde ocuparon o Areópago ou outeiro de Ares.

Contan tamén que durante a batalha de Troia -na que participaron-, Aquiles namorouse de Pentesilea xusto no momento de matala. Esta última escena conta con diversa representación visual, por exemplo a que se pode ver aquí.

A batalla das Amazonas_1617-1618_Rubens_Alte Pinakothek
A batalha das Amazonas (1615-1618), Peter Paul Rubens, Alte Pinakothek (Munich)

A iconografía do mito de Alfeo e Aretusa

Agosto 3, 2014

Aretusa era umha Náiade companheira de Ártemis, orixinaria do Peloponeso. Um día que estaba dándose um banho no río Alfeo, o deus fluvial -e por tanto filho de Océano e Tetis- da mesma orixe namorouse dela, mais ela fuxiu até a ilha de Ortigia xunto a Sicilia -onde se funda Siracusa-, onde foi transformada en fonte por Ártemis. Alfeo perseguiuna baixo o mar até Sicilia onde mestura as súas augas coas dela.

Moneta_di_Siracusa_(Aretusa)_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto
Rostro de Aretusa numha moneda de Siracusa.

Alpheus and Arethusa, 1720
Alfeo e Aretusa (1720), Restout, Musée des Beaux-Arts (Rouen). Nesta obra atopamos a Ártemis rescatando á súa companheira.

Alain Resnais (03/06/1922-01/03/2014)

Marzo 2, 2014

No día da morte deste mestre, un dos máis grandes directores de cine, recordamos un dos comezos máis poéticos pra un filme, Hiroshima Mon Amour, umha das obras máis misteriosas deste arte, L’année dernière à Marienbad, e a incrible mestura entre experimentación digna dun Godard e lixeireza propia dun Rohmer, presente por exemplo na fascinante Smoking/No Smoking; recordamos umha carreira paralela á de Agnès Varda e á da Nouvelle Vague; e recordamos umha delicatessen xa mencionada neste blogue, o seu fabuloso corto Toute la mémoire du monde.

Alain Resnais

Publius Decius Mus

Xaneiro 19, 2014

Publio Decio Mus (ou Públio Décio) foi un político e militar romano que destacou por dous actos heroicos que Tito Livio narra nos libros VII e VIII da súa Historia de Roma (Ab Urbe Condita).

O primeiro (relatado en Livio, VII, 34-36) foi o ano 343 a.C. (anno 411 a.u.c.), cando era tribuno militar, no comezo das guerras samnitas, ao salvar ao exército do cónsul Cornelio dunha derrota segura debida á mala posición tomada, grazas a súa valentía e as súas acertadas decisións estratéxicas. Sintetizando, Públio e as primeiras linhas dumha soa lexión avanzaron até o alto dum outeiro que avistara previamente e dende alí atacaron ao inimigo pola noite, mentres o resto do exército fuxía.


Os obsequios de Decio Mus (1616/1617), Peter Paul Rubens

O segundo feito polo que será recordado é a súa autoinmolación na guerra contra os latinos no ano 340 a.C. (anno 414 a.u.c.), cando era cónsul xunto a Tito Manlio Torquato. Esta sacrificio era previsto para um dos cónsules polos presaxios relatados en Livio, VIII, 6, e as últimas sinais, sobre todo o mal que lhe ía a batalha á formación de Publio, relatadas ao inicio de Livio, VIII, 9, fan que este se decida a chamar a Marco Valerio Corvo pra ofrecerse en sacrificio aos deuses mediante umha deuotio..

Decio Mus preparándose pra morrer (1616/1617), Peter Paul Rubens
Logo “saltou armado sobre o seu cabalo e lanzouse no medio do inimigo á vista de ambos exércitos cun aspecto bastante máis augusto ca un humano…” facendo presas dun espanto abismal aos inimigos antes de caer “esmagado por lanzas”.


A morte do cónsul Decio (1616-1617), Peter Paul Rubens

Ciclo (de pintura) Decio Mus

O seu filho morreu de forma idéntica.

Joan Fontaine (22/10/1917 – 15/12/2013)

Decembro 16, 2013

Outra morte doutra inesquecíbel, unha desconhecida que foi Jane Eyre e máis musa de Hitchcock.
joan_fontaine-Jane Eyre

Lou Reed (02/03/1942 – 27/10/2013)

Outubro 27, 2013

72-velvet_underground

Impulso – Etimoloxía

Outubro 6, 2013

Segundo a máis interesante das acepcións do Estraviz para o que me interesa, “desejo, pensamento ou motivo afectivo que move a fazer ou nom subitamente uma cousa sem controlo da vontade”. É umha força, é um estímulo.
Procede do latín, impulsus, participio perfecto pasivo de impellere, composto da partícula in e de pèllere, que observamos tamén orixina o termo repelir, que é votar fora, alonjar, mais ao tempo é vencer.

A persoa impulsiva déixase levar impulsivamente polos impulsos impulsores. O impulso nom é outra cousa que um im-pulso, umha bategada interna e tamén um símbolo de vitalidade (de vida). Siegfried móvese esencialmente por impulsos. Se a emoción é o sentimento do que se percebe, o impulso é o do que se emite.

Ingrid Thulin

Agosto 8, 2013

StrawberriesThulin

Liv Ullmann e Bibi Andersson

Agosto 8, 2013

Persona - Liv Ullmann
Liv Ullmann

Bibi Andersson
Bibi Andersson

Persona
Bibi Andersson e Liv Ullmann en Persona.

A iconografía do mito de Aglauro

Agosto 6, 2013

Filha do rei ateniense Cécrope e de Agraulo, e irmá de Herse e Pandroso. Atenea confiou ás 3 irmás cecrópidas a custodia do cesto onde pechara a Erictonio (filho de Hefesto), coa prohibición de que o abrisen.

Hermes namorouse de Herse e pediu axuda a Aglauro pra acceder a súa amada, mais ela, celosa da súa irmá por disposición de Atenea (tras transgredi-la prohibición de abri-lo cesto), intentou impedi-la cita, co que Hermes transformouna en rocha.

Copa del pintor de Codro-Aglauro y sus hermanas durante el nacimiento de Erictonio
O nacemento de Erictonio (c. 440 a.C.), cílice do pintor de Kodros, Antikensammlung (Berlin). De esquerda a dereita vemos ao rei Cécrope, a Terra ofrecendo ao seu filho Erictonio a Atenea, Hefesto e Herse. Do outro lado están Aglauro, Erecteo (filho de Pandión que a súa vez o é de Erictonio), Pandroso, Egeo (bisneto de Erecteo e pai de Teseo) e Palas (irmán do anterior).

O momento no que Hermes namórase de Herse:
Merkur erblickt Herse
Mercurio contempla a Herse (1654-1655), Jan Boeckhorst, Kunsthistorisches Museum (Wien)

Os dous últimos cadros representan o momento no que Hermes petrifica a Aglauro cun golpe do seu caduceo cando esta intenta evita-lo seu encontro con Herse.
Hermes, Herse and Aglauros
Hermes, Herse e Aglauro (c. 1579), Paolo Veronese, Fitzwilliam Museum (Cambridge)

Mercurio, Herse e Aglauro
Mercurio, Herse e Aglauro (1763), Jean-Baptiste Marie Pierre, Louvre

A iconografía do mito de Penteo

Xullo 30, 2013

Penteo, rei de Tebas, filho de Equión e Ágave, sendo esta irmá de Sémele -nai con Zeus de Dionisos- e ambas filhas de Cadmo e Harmonia, esta última filha a súa vez de Ares e Afrodita.
Dionisos chega a Tebas procedente da súa viaxe por Asia e pretende implanta-lo seu culto facendo que as mulheres fuxan ao monte Citeron, onde as ménades o festexan. Penteo fai que detenhan a Dionisos, pero este líbrase e entón é o propio rei quen acude ao monte influído polo deus. Alí as ménades encabezadas pola súa nai Ágave o desmembran.

Wine cooler (psykter) with the death of Pentheus
A morte de Penteo, ou psicter de Eufronio (c. 510 a.C.), Museum of Fine Arts (Boston)

Penteo desmembrado polas ménades
Penteo desmembrado polas ménades-detalle
Penteo desmembrado polas ménades, hidria ática (c. 500 a.C.), Antikensammlung (Berlin)

1381_18
Smembramento di Penteo (1548-1550), Daniele da Volterra, pertencente aos Frescos báquicos do Pazo Farnesio (Roma)

A iconografía do mito de Agamemnon

Xullo 3, 2013

Rei lendario de Micenas que sucedeu a Tiestes, irmán do seu pai Atreu. Irmán de Menelao, casouse con Clitemnestra, coa que tivo os filhos Orestes, Ifixenia, Electra e Crisótemis.

Por orden de Artemisa, Agamemnon tivo que sacrificar a súa filha Ifixenia.
El sacrificio de Ifigenia-Fresco Pompeya-siglo I aC-Casa del poeta trágico, Agamenón embozado se aleja de la escena del sacrificio de Ifigenia
O sacrificio de Ifixenia no que Agamemnon foxe ocultando o seu rostro (s. I a.C.), fresco da casa do Poeta Tráxico (casa del Poeta Tragico, Pompeia), Museo Arqueolóxico Nacional (Nápoles)

Ifigenia
Ifixenia ante o sacrificio da cal Agamemnon cobre o seu rostro (1757), Giovanni Battista Tiepolo, fresco da Villa Valmarana

Le sacrifice d’Iphigénie
Le sacrifice d’Iphigénie (1685), Jean Jouvenet, Musée des Beaux-Arts (Troyes)

Participou na guerra de Troya. Na mesma, os gregos capturaron a Criseis e a Briseis. Esta última foi asignada a Aquiles, mentres a primeira a Agamemnon. Cando, por respecto a Apolo, o rei tivo que devolver a Criseis -porque o seu pai era sacerdote do deus-, lhe arrebatou Briseis a Aquiles, quen reaccionou negándose a continuar loitando na guerra até que lhe foi retornada.
SkyphoMacron
O rapto de Briseis por Agamemnon seguida de Talzibios e Diomedes, ou skyphos de Macrón (c. 480 a.C.), Louvre

Briseida conducida hasta Agamenon, Tiépolo, fresco de Villa Valmarana (1757)
Briseis levada xunto a Agamemnon (1757), Giovanni Battista Tiepolo, fresco da Villa Valmarana

Briseida devuelta a Aquiles, Rubens, El Prado
Briseis devolta a Aquiles (1630-1635), Museo del Prado (Madrid)

A súa volta a Micenas Agamemnon foi víctima de Existo en complot coa súa amante e mulher do rei, Clitemnestra. A mesma asasinou xusto despois á profetisa Casandra. Logo deste feitos, Orestes, impulsado pola súa irmá Electra, vingouse matando a Clitemnestra e a Existo.

DokimasiaPainter-EgistoAgamemnon
DokimasiaPainter-OresteEgisto
DokimasiaPainterKrater
A morte de Agamemnon e a vinganza de Orestes, cratera do pintor de Dokimasia (c. 460 a.C.), Museum of Fine Arts (Boston). Na imaxe inferior vemos a cratera observada dende distintos ángulos ordenados coma se a fósemos xirando (mirándoa dende arriba) no sentido das agulhas do reloxo. Na segunda perspectiva, que vemos en grande na imaxe superior, atopamos a Existo agarrando pola cabeza a Agamemnon e disposto a afundir por segunda vez o seu punhal nel. Detrás d’Existo espera Clitemnestra cunha machada coa intención de asesta-lo golpe definitivo e de matar á profetisa Casandra, quen quizais é unha das tres mulheres que observan o crime, mentres as outras dúas poderían ser as filhas de Agamemnon, Crisótemis e Electra. Na cuarta perspectiva, en grande na imaxe central, asistimos á vinganza de Orestes, que asasina a Existo estimulado por Electra mentres aparece por detrás súa Clitemnestra cunha machada de dobre folha disposta a matalo.

Conclúo cunha observación: aparécese evidente que a relación entre Agamemnon e os filhos de Leto non foi moi boa.

Teorema

Xuño 13, 2013

Sensacional filme de Pier Paolo Pasolini, realizado no 1968. Uma das súas melhores obras senom a melhor, a meu modo de ver, da cal se frivoliza ao facerlhe propaganda como cine erótico, o que máis bem parece um chiste malo.

Numa entrevista aparecida no documental Pasolini l’enragé (Jean-André Fieschi, 1966) pertencente á serie Cinéastes de notre temps, o director esboza o significado da obra. No medio duma familia da clase alta burguesa consistente no matrimonio, um filho, uma filha e uma serventa aparece un mozo que revoluciona as súas costumes, especialmente pola vía do sexo, que fai cum todos eles. Este personaje representa a deus e a súa intromisión cámbialhes as súas vidas. A filha vólvese neurótica, o filho pintor (“coma Bacon”), o pai dona a empresa aos obreiros e vaise vagar ao deserto, a nai, confunde a imaxe do deus real -o mozo- coa do deus convencional católico, mentres que a serventa vólvese santa. A intervención divina nos burgueses produce crises de consciencia, mentres que no subproletariado -a criada- é causa de fenómenos bíblicos tradicionais, milagrosos. (Véxase a partir do minuto 48 no seguinte vídeo)

A primeira parte do filme, cando aparece e comença a intervemçom a realizaçao divina, mais sobre todo cando se descrebe á familia, é digna dum Visconti, plenamente decadentista, retratándonos uma clase decadente cum costumes amorais, anticipando así Saló o le 120 giornate di Sodoma (1975). Pasolini móstrano-lo seu lado máis realista.
Por contra, a segunda parte caracterízase pola forte imprenta do surrealismo poético típico do cineasta, máis debedor de Fellini ou de Buñuel.
Pero observamos uma continuidade ao longo do filme que nos remite de maneira apaixoante a Antonioni, tanto polo contido temático, como polo estético, como polo formal. No temático, coma o cine de tódolos directores citados até aquí (Buñuel, Visconti, Fellini, Antonioni), contem uma grande disecciom crítica á burguesía, duma maneira máis realista que poética, sendo así máis próximo a Antonioni que a Fellini. No estético, está presente a cultura Pop, que tan ben explotaron Antonioni (Blow Up, 1966) ou Godard. Inda que non só os aspectos Pop recórdannos a Antonioni, senón que toda a fotografía do filme tem um aire moi antoniniano (Il deserto rosso, 1964). De modo idéntico, cremos que a influenza de Godard está presente na cena (mise-en-scène) do filme. E, asímesmo, a forma entre episódica e narrativa da obra remítenos a estes autores, tanto a Antonioni coma a Godard, e até a Fellini.
Comcluíndo, este filme o podería ter feito Antonioni, inda que o resultado tería sido máis lento. E non nos atopamos diante dun filme rápido, pois ten un bo ritmo, tal coma o devir do relato.

A remisión a eses realizadores non só chega polo contido en abstracto, senón que o concreto tamén tem o mesmo efecto. As presenzas de Rimbaud, de Tolstoi, de Mozart, e a pintura do filho entre outras cousas reproducen un certo estrato cultural común aos cineastas ditos.

O peor da película, do mesmo modo que das outras obras de Pasolini e en xeral do cine italiano é a dobraxe presente na versión orixinal, a cal desvirtúa a perfección formal que podería ter conseguido polo demais.

Por último, outro ponte cum Godard é a actriz Anne Wiazemsky, a cal cremos que posúe uma estranha beleza.

theoreme-anne-wiazemsky

Anna Magnani

Maio 20, 2013

Calquera homenaxe é pouca a esta actriz marabilhosa que fixo papeis tan extraordinarios como a protagonista de Roma, città aperta ou Mamma Roma. Unha soa interpretación súa vale máis ca mil feitas por case calquera outra actriz por moito éxito que esta tivera. A elección da foto foi un pouco aleatoria dada a súa dificultade; moitas outras valerían e até se farían necesarias pra mostrala en todo o seu esplendor.

anna-magnani

Da historia do mundo antes das lentes

Maio 15, 2013

A pintura clásica ofrécenos exemplos sen fin de individuos representados cando están lendo ou escribindo. Por exemplo, a Virxe da Anunciación de Antonello da Messina, na Pinacoteca de Munich*;
Virgen de la Anunciación-Antonello da Messina
Annunciata di Palermo. Virxe da Anunciación (c. 1476), Antonello da Messina, Galleria Regionale della Sicilia (Palermo)

o retrato de Paracelso por Rubens, en Bruxelas; o retrato do médico Joris van Zelle, por Van Orley, tamén en Bruxelas;
Paracelsus-Rubens
Paracelsus (c. 1615-1620), Peter Paul Rubens, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique (Bruxelles)

Georges de Zelle-Van Orley
Portrait du médecin Joris van Zelle (Retrato do médico Joris van Zelle/Georges de Zelle) (1519), Bernard van Orley, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique (Bruxelles)

o retrato de Christoffel Plantijn, por Rubens, no museo Plantin-Moretus de Antuerpen;
Christoffel Plantin-Rubens
Portret van Christoffel Plantijn (1613-1616), Peter Paul Rubens, Museum Plantin-Moretus (Antwerpen)

os dous retratos de Erasmo de Rotterdam por Hans Holbein o Novo, en Basilea, e por Quentin Massys, en Roma;
Erasmo de Rotterdam-Hans Holbein el Joven (Basilea)
Bildnis des schreibenden Erasmus von Rotterdam (Retrato de Erasmo de Rotterdam escribindo) (1523), Hans Holbein o Novo, Kunstmuseum (Basel)

Ritratto di Erasmo da Rotterdam (1517)-Quentin Massys, Barberini
Portret van Desiderius Erasmus (Retrato de Erasmo de Rotterdam) (1517), Quentin Massys, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Palazzo Barberini (Roma)

o San Ivo de Van der Weyden, en Londres; a nai de Rembrandt por Gerrit Dou, en Rotterdam; o retrato dun xentilhome, por Lorenzo Lotto, en Venecia;
Ritratto di giovane gentiluomo-Lorenzo Lotto
Ritratto di giovane gentiluomo (c. 1530), Lorenzo Lotto, Gallerie dell’Accademia (Venezia)

a moza lendo unha carta, por Jean Raoux, no Louvre; o profeta Jeremias, polo Mestre da Anunciación de Aix-en-Provence, en Bruxelas; o retrato de Jonathan Swift, por Charles Jervas na National Portrait Gallery, San Jerónimo no seu gabinete de trabalho, por Antonello da Messina, na National Gallery;
NPG 278; Jonathan Swift by Charles Jervas
Jonathan Swift (c. 1718), Charles Jervas, National Portrait Gallery (London)

San Agustín, Carpaccio, Scuola di San Giorgio degli Schiavoni
Visione di Sant’Agostino (1502), Vittore Carpaccio, Scuola di San Giorgio degli Schiavoni (Venezia)

ou o San Agostinho de Carpaccio, na Scuola di San Giorgio degli Schiavoni de Venecia. Con maior frecuencia, os individuos retratados alzaban a cabeza ao cobra-la pose e miraban o ceo ou un recanto. Mais é interesante observar aos que continúan lendo. O profeta Jeremias parece ter unha vista normal;
Profeta Jeremías-Maestro de la Anunciación de Aix-en-Provence
Le prophète Jérémie (1443-1445), Mestre da Anunciación d’Aix-en-Provence (Barthélemy d’Eyck), Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique (Bruxelles)

tamén a moza de Jean Raoux, inda que pra ler tenha necesitado inclinarse esaxeradamente cara a fonte de iluminación;
Jeune femme lisant une lettre-Jean Raoux, Louvre
La liseuse (A moza lectora) (1677-1734), Jean Raoux, Louvre

San Ivo é posíbelmente miope, a nai de Rembrandt o é totalmente;
San Ivo-Van der Weyden
Saint Ivo (c. 1450), Rogier van der Weyden, National Gallery (London)

Madre de Rembrandt-Gerard Dou, Rijkmuseum
Lezende oude vrouw (Mulher anciá lendo). Nai de Rembrandt (c. 1632), Gerrit/Gerard Dou, Rijkmuseum (Amsterdam)

en canto a San Jerónimo, é verdadeiramente présbita.
antonello-da-messina-saint-jerome-study-NG1418-fm
San Gerolamo nello studio (c. 1475), Antonello da Messina, National Gallery (London)

Como se facía antes de que existisen as lentes? Podemos formularnos esta clase de pregunta a propósito doutros mil obxectos da vida cotián (a goma de borrar, as tesoiras, a balanza, o reloxo de pulseira, o compás, a prancha, o picaporte, a roda, os tirantes, o cepillo de dentes e as pastas alimenticias, que, como todos saben, foron traídas por Marco Polo da China en 1295). Só podemos responder que a xente apanhábase ou melhor aguantábase, é dicir, no caso que nos ocupa, que pestanexaba, miraba dúas ou tres veces e comía a sopa coa nariz no prato. Tal vez tomaban tisanas de pilosela, planta alcumada “gabiana” porque fortalecía a vista do gabián, pero rem é menos seguro ca iso.

[Tradución do apartado Da historia do mundo antes das lentes do capítulo XII-Consideracións sobre as lentes (Considerations sur les lunettes) do libro recompilación de textos de Georges Perec, Penser/Classer, Hachette, 1985, realizada a partir da versión espanhola de Carlos Gardini, Pensar/Clasificar, Gedisa, 2008.]
*A localización das obras é traducida do libro, independentemente de que sexa correcta ou non; si procuro que os nomes dos retratados se correspondan máis cos orixinais. Traduzo literalmente o alcume gabiana.

Lucius Papirius Cursor

Marzo 26, 2013

Lucio Papirio (ou bem Lúcio Papírio) Cursor foi un político e militar romano que destacou na segunda metade do século IV a.C.; na Historia de Roma de Tito Livio comeza a adquirir protagonismo no libro VIII -sendo a primeira cita en VIII,12,2, cando é nomeado xefe de cabalaría (magister equitum) entorno ao 340 a.C. (ano romano 414 A.U.c.)- e ten grande presencia ao longo de todo o libro IX.

Signatur:D:JobRoot7872312preprozessPORT_00101677_01-07.03.2007

No 325 a.C. (ano romano 429 A.U.c.), cando segundo Livio xa é “a persoa máis distinguida con gran motivo no arte da guerra naquel tempo” (VIII,29,9), é nomeado ditador e como tal nomea xefe de cabalaría a Quinto Fabio Maximo (ou Fábio Máximo) Ruliano (Quintus Fabius Maximus Rullianus). O que Livio relata en VIII,30-35 xa é dabondo para que ámbolos dous pasasen á posteridade. Logo que o ditador dese a orde de non entrar en combate e da desobediencia da mesma por Quinto Fabio, o primeiro buscou a punición do seu subordinado, a pesar da súa vitoria na batalha. Finalmente outorga a súa condena, o seu xuízo, ao pobo romano e á potestade tribunicia, os cales déronlhe o seu apoio, inda que fai o inciso “non noxae eximitur”, o que ven dicindo que non queda exento de culpa.
Papirius Cursor spares Fabius
Aproveito esta tradución aproximada para facer unha disquisición informativa sobre ela e máis concretamente sobre o significado do termo noxae. Como sabemos por Nietzsche, a idea de culpa asóciase á moral xudaico-cristiá, polo que non expresa adecuadamente o que  o historiador padovano quere dicir. Para aclara-lo concepto de noxae traduzo ad hoc unha nota do libro Roman Private Law in the times of  Cicero and of the Antonines (1902), do estudoso do dereito romano Henry John Roby. “Noxa (de nocere) significa orixinalmente ‘dano físico, anímico’ ou ‘comportamento inmoral’. Isto visto dende o punto de vista do causante do dano é ‘falta’ ou ‘consciencia do dano causado’; noxius é ‘nocivo’ ou ‘causante do dano’, noxia ‘consciencia do dano’. O prexudicado require compensación; así pois, as frases antigas eran noxam nocere ‘facer dano’, noxam sarcire ‘arranxar o dano feito’. Un modo natural de compensar era entrega-lo ofensor ao ofendido. Isto era noxae dedere ‘entregar ao danado’.[…]”
En resumo, Lucio Papirio está dicindo que, a pesar da decisión final, a falta permanece, ou dito doutra maneira, Quinto Fabio non se libra de ter cometido o mal comportamento e de que así sexa xulgado este.
A mala relación entre estes dous personaxes recordarase en Livio IX,38, cando Quinto Fabio tenha que nomear ditador ao seu antigo acusador, momento no que se fará evidente o sufrimento que iso lhe causa, contido polo seu ánimo inxente.
O relato do sucedido entre Lucio Papirio e Quinto Fabio é un entre outros, que son variantes da mesma historia. Atopámola na Biblia, 1 Samuel, 14, onde Jónatan viola inconscientemente unha prohibición do seu pai Saúl ao tempo que consigue unha vitoria para Israel, e inda que Saúl pide a súa morte, xorde de novo a figura do pobo salvador. A diferencia estriba en que a salvación na historia romana prodúcese grazas ao dereito, mentres que na historia bíblica a lei última empregada na decisión  final é a lei divina. O autor do Romanticismo xermano Heinrich von Kleist presenta idéntico dilema no seu drama  O príncipe de Homburg, que adaptaría posteriormente ao cine Marco Bellocchio.

Retornando a Lucio Papirio, antes da súa segunda ditadura consolídase como un gran militar grazas as súas múltiples vitorias, para o que Tito Livio non escatima as maiores loas. Da súa vitoria ante os samnitas en Lucera di en IX,15,8 que “practicamente non houbo outra vitoria máis brillante do pobo romano polo xiro imprevisto dos acontecementos”, e engade a continuación sobre o noso protagonista, “non sei se el, único vingador da humillación romana, obtivo o triunfo, o máis merecido até entón dende Furio Camilo, ou hai que atribuírlhes esta honra aos cónsules e especialmente a Papirio.”
Papirius Cursor enjoys a triumph
O final do capítulo seguinte, IX,16,11-19, é un panexírico do 5 veces cónsul e 2 ditador. Di Tito Livio: “o máis sobresaínte era a rapidez dos seus pes, á que debeu o seu sobrenome”; “sen a menor dúbida, en aquela época, que foi a máis fecunda en homes de mérito, non houbo nin un so sobre o que descansase en maior medida o poder de Roma. É máis considéraselhe un xefe con un espíritu comparábel ao de Alexandre Magno se este, unha vez sometida Asia, tivese volto cara Europa as súas armas”. A continuación, nos capítulos IX,17-19, o historiador conxectura a fortuna de Roma se tivese chegado a enfrontarse co exército de Alexandre Magno, e o fai cun considerábel optimismo baseado nos grandes homes que di que foron os xenerais romanos contra os que tivese batalhado, como Marco Valerio Corvo, Publio Decio Mus ou o propio Lucio Papirio Cursor.
No tempo da súa segunda ditadura, trala batalha contra os etruscos dirixida por el, di Livio en IX,39,11: “aquela xornada quebrantou por primeira vez o poderío dos etruscos, boiante cunha prosperidade que vinha de antigo”.

A loa a Papirio Cursor non é só militar, tamén o é ética. Indirectamente, Livio transmítenos a súa grandeza moral ao outorga-la decisión final sobre Quinto Fabio ao pobo, como xa contamos antes. E logo, na crítica a Apio Claudio, recorda en IX,34,20-21 que “Lucio Papirio para non deixa-lo cargo nomeou colega substituto […]. E canto máis comedida foi a súa ambición, Apio, que a túa! [L. P.] non exerceu a censura en solitario máis alá do tempo fixado pola lei; nembargantes, non atopou quen despois seguise o seu exemplo”.

As Crónicas de Nuremberg tamén fan mención do personaxe. No último parágrafo da páxina LXXIX das mesmas cóntase o ocorrido con Quinto Fabio e a súa vitoria sobre os samnitas, e ao seu lado, case na esquina inferior esquerda hai un retrato seu incluído.
NurembergChronicles79

Imaxe – Etimoloxía

Marzo 23, 2013

Representación dun obxecto mediante a pintura, a estampa, etc. Outros significados de imaxe pódense consultar no dicionario da RAG ou, na forma reintegrada, no Estraviz. Como di aí, procede do latín imagine, mais tamén de imàginem casi imitàginem (como di Porfirio), ou melhor mimàginem, da mesma raíz do grego mímos -imitador-.

A iconografía do mito de Anfiarao e os Sete contra Tebas

Decembro 17, 2012

Anfiarao, filho de Oícles (e de umha suposta Hipermnestra filha de Testio) foi um adivinho que precedeu como rei de Argos a Adrasto (neto de Biante, o irmán de Melampo, quem foi bisavó de Anfiarao, de modo que todos son descendentes do tesalio Creteo, filho de Eolo e Enárete). Tras umha desputa entre eles Anfiarao casou con Erifile, irmá de Adrasto, quem fixera que se reconciliasen e que xurasen que en posteriores liortas entre ámbolos dous acatarían as súas decisións.
Adrasto comprometeuse a axudar a Polinices (filho de Edipo) -quem casou com umha das súas filhas- a recupera-lo trono de Tebas, en mans do seu irmán Eteocles. Anfiarao sabía que a expedición acabaría mal e negouse a ir, mais Erifile, seducida polo colar que lhe foi ofrecido por Polinices, decretou que Anfiarao tinha que ir. Tra-la derrota da expedición dos Sete contra Tebas, Anfiarao foi engulido co seu carro pola terra.

Polinices dando a Erifile o colar de Harmonia-Enócoe ático de figuras vermelhas circa 440aC atopado en Italia - Louvre
Polinices dando a Erifile o colar de Harmonia, enócoe ático de figuras vermelhas (c. 440 a.C.), Louvre

Anfiarao sanando aos enfermos-Oropo
Anfiarao sanando aos enfermos asinado por Arjinos (Archinos), relevo do santuario do oráculo de Anfiarao en Oropo (s. IV a.C.), Museo Nacional (Atenas)

Urna etrusca (Volterra), Anfiarao, Erifile, Polinices
Erifile convence a Anfiarao a que acuda coa expedición dos Sete contra Tebas. De esquerda a dereita aparecen: Atlante (ou Telamón) sostém do ceo, umha criada de Erifile, Anfiarao, o rapaz pequeno aos pes do leito é Alcmeón -filho de Anfiarao (quem posteriormente sufriría fortuna similar á do seu pai)-, Erifile está enriba do leito, Polinices -que aparece encolhido sostendo na man esquerda o colar de Harmonia que lhe ofrece a Erifile-, detrás de Polinices umha Erinia alada que representa a vinganza (Alcmeón matará a súa nai Erifile), logo outra criada de Erifile e finalmente os pes do que debería ser aoutro Atlante (ou Telamón). Urna etrusca (s. I a.C.), Volterra

Urna etrusca (Volterra), Anfiarao engulido pola terra
Anfiarao e o auriga na súa cuadriga sepultados pola terra. De esquerda a dereita: um guerreiro que nom parece fácil d’identificar, Anfiarao enriba do carro, o auriga, e umha Erinia cum facho tirando da cuadriga. Urna etrusca (s. I a.C.), Volterra

Anfiarao, Domenico del Barbiere, gravado, s. XVI
Amphiarao e o carro engulidos pola terra (s. XVI), gravado de Domenico del Barbiere (tamén conhecido como Dominique Florentin), LACMA (Los Angeles, California)

Para ver máis urnas etruscas, aparecen neste libro coas imaxes explicadas: Monumenti etruschi o Di etrusco nome (en italiano). Para outras imaxes do mundo grego antigo (numha está Anfiarao no carro) tamén pode verse Greek Late Classical. Finalmente deixo un vídeo (en inglés) entorno ao Anfiareion de Oropo:

E o lied Amphiaraos D 166 de Franz Schubert, con texto do poema homónimo de Theodor Körner (1791-1813), interpretado por Dietrich Fischer-Dieskau e Gerald Moore:

Irène Jacob

Novembro 11, 2012

Que fermosa era con 24 anos como Véronique,

que fermosa é con 46 anos,

e que bem canta (e também o seu irmao).