Posts Tagged ‘Educación e Filosofía’

O clasicismo do máis alto nivel xunto a Caronte

Agosto 14, 2015

Este 2015 d.C. é ano non grato para o clasicismo, pois xa levan falecido 3 dos máis destacados estudosos do mundo clásico, especialistas na Grecia Antiga.

O primeiro, o 29 de xaneiro, Carles Miralles, catedrático de filoloxía grega na UB, de cuxas didácticas explicacións en torno ao mundo grego e acerca da Ilíada puiden gozar durante horas que foron escasas en demasía.

Logo deste, faleceu o especialista na(s) relixión(s) grega(s) Walter Burkert o 11 de marzo. A súa obra é referencia absoluta no tema xunto ás de outros grandes coma Levi-Strauss, Vernant, Dumézil ou Detienne, máis alá de que sexa adscrito a unha ou outra corrente -funcionalistas fronte a estruturalistas, ou os que conceden maior importancia a fontes arqueolóxicas fronte aos que lha dan ás filolóxicas-.

O último en ser requirido por Hades e Perséfone foi o gran Martin L. West, o pasado 13 de xulho, especialista nas grandes obras da primeira literatura grega e reconhecido e policitado polos seus estudos de referencia de textos de Hesíodo e Homero e polos súas investigacións en torno aos ritmos e á música na Grecia arcaica. Tanto el coma Burkert tamén estudaron as conexións da cultura grega coas culturas orientais, que conforman parte esencial da súa orixe e desenvolvemento.

Advertisements

Tal día coma hoxe, 9 de xunho…

Xuño 9, 2014

…segundo o calendario gregoriano:

  • estreábase en 1902 en Krefeld a Sinfonía nº 3 de Gustav Mahler baixo a súa propia batuta.

JLGodard di(t) “A-3Dieu”

Maio 19, 2014

ADIEU AU LANGAGE
(AH DIEUX OH LANGAGE)

A rodaxe
J-L GODARD 3D

O trailer

O resumo
Adieu au langage - rèsumé - Jean-Luc Godard
o asunto é simple
umha mulher casada e um home solteiro encóntranse
ámanse, dispútanse, os golpes choven
un can erra entre a cidade e o campo
as estacións pasan
o home e a mulher reencóntranse
o can atópase (a si mesmo) entre eles
o outro está no un
o un está no outro
e son as tres persoas
o antigo marido fai escachar todo
un segundo filme comeza
o mesmo que o primeiro
e inda non
da especie humana un pasa á metáfora
isto rematará polos ladridos
e os gritos de bebé
Jean-Luc Godard

A opinión
Puxen un 10 a Adieu au langage de Godard no Poll de críticos. Hai obras que están máis alá dos nosos xogos.” (“He possat un 10 a a Adieu au langage de Godard en el Poll de crítics. Hi ha obres que estan més enllà dels nostres jocs.“, Angel Quintana)
O título di ‘Adieu’, mais Jean-Luc Godard di ola cunha estimulante e xoguetona meditación sobre o estado do mundo e as posibilidades da imaxe.” (“The title says ‘Goodbye,’ but Jean-Luc Godard says hello with a stimulating and playful meditation on the state of the world and the possibilities of the image.“, Scott Foundas)
O tempo non pasa por el. Godard atravesa o tempo.” (“[…] el tiempo no pasa por él. Godard atraviesa el tiempo.“, Carlos F. Heredero)

A parodia do trailer

L’adieu au Festival de Cannes de Jean-Luc Godard

A entrevista

Vídeo-fonte da RTS.ch

A tradución
Feita por Aguinaldo Fructuoso para o blogue Acto de primavera
Xornalista: Jean-Luc Godard, bo día.
Jean-Luc Godard: Bo día.
X: En Cannes moitos comentan: Jean-Luc, ven! Que o que contesta?
JLG: Mais… non. Non, porque xa fun.
X: Se veñen buscalo aquí, aquí á porta, chegan en coche…
JLG: Non, espero que non… hehe.
X: Hehe. E eu trato de convencelo…
JLG: Non…
X: Que é o que fai falla para convencelo?
JLG: Mais, nada. Nada. Non hai máis que mirar o filme e…, dicir que se lle parece que está ben, pois… dicir que lle parece que está ben. E iso é todo.
X: A Palma, se lla traen aquí, aceptaraa de todos os xeitos.
JLG: Mmmm. Por espírito de contradición gustaríame máis que non haxa ningún premio. Que non se vexan obrigados a conceder un premio menor, “polo conxunto da súa carreira” ou cousas así, que hoxe considero despectivo. Mais, é…
X: Un premio polo conxunto da súa carreira, alí [sinala coa man] na cociña.
JLG: Mais xa mos deron. Cinco ou seis. Xa me deron cinco ou seis. Concedéronme incluso un Oscar, e cando o meu asesor fiscal mirouno díxome: Poderías regalarmo? Pois claro, díxenlle. Hehehe.
X: Hehehe.
JLG: Pois claro.
X: Quere decir que a Palma podería tamén regalala.
JLG: Pois claro. Penso que noutras épocas, hai trinta ou corenta anos, agardaba gañar a Palma, e ser…
X: Gustaríalle gañar a Palma daquela?
JLG: Naquela época si, porque ser… mais teríame prexudicado, seguro, e estou contento de evitar ese prexuízo hoxe.
X: Vostede ten orixes burgueses, como recordaba hai un intre, en calquera caso maternos: familia nobre de banqueiros, protestantes… Afectoulle isto, axudárono as súas orixes?
JLG: [Logo de acender con calma, como pensando ao mesmo tempo, o cigarro] Debo… Si… que había de calquera maneira… Ben, un ámbito estrito… ir á escola os domingos…
X: Unha educación, unha moi boa educación.
JLG: Boa e mala educación, pero había algo que… que eu mesmo, son máis libre hoxe, e que algunhas veces algúns aspectos da xuventude considéroos menos libres do que eu era nesa ausencia de liberdade daquela época.
X: Hai demasiada liberdade hoxe? É iso?
JLG: Mmmm… está neles, están un pouco perdidos. Cando tes un iPhone [sácao do bolso], estás só, e como estás só tes necesidade do outro, mais non hai ningún can entre os dous que corra de un a outro. SMS. Sabe o que quere dicir?
X: Mmmm. Mensaxe curto.
JLG: Non. Quere dicir: Save My Soul.
X: Vostede dixo algunha vez: “Eu son un xenio!”
JLG: Non, nunca …
X: Cando se é tan diferente dos outros, falabamos da mesma opinión, vostede ten unha marca de fábrica tan particular, cando se é tan diferente algunhas veces dise: “Eu son un xenio”. Non, si?
JLG: Non, diría… eu son o que se denomina na ciencia un autista de alto nivel. Mais eu prefiro dicir un autista das cune.., das cun…, dunha cuneta. Así é. [Aquí JLG xoga coa fonética de “haut niveau” e “caniveau”].
X: Cando vostede morra, o máis tarde posible, haberá …
JLG: Non, non necesariamente o máis tarde posible. Non.
X: Bon, vostede non ten présa.
JLG: Mmmm. Non estou ansioso de… de continuar á forza. Se enfermo, non teño ningunha gana de que me paseen nunha carretilla ou nunha… Non, de ningunha maneira.
X: Vostede vive nun país, Suíza, onde o suicidio asistido gañou moito terreo. Podería vostede recorrer a iso?
JLG: Si. Se… de momento é aínda moi difícil. Recentemente Europa condenou a Suíza en relación cunha muller que non tiña nada pero quería desaparecer. E os médicos dixeron: non, é necesario que vostede sufra de algo. Mentres que as normas europeas autorizan iso. Eu comento con frecuencia co meu médico, meu avogado: se chego a pedirvos barbitur…, non sei como se chama, ou morfina ou algo así… daríanmo? Non tiven, aínda, unha resposta fa…
X: Que lle di o médico?
JLG: …favorable.
X: Hehehe.
JLG: Hehehe.
X: Aos que non lles gusta, din: Godard burlase de nós. Despois de… cantos decenios? Bastantes? Divírtelle, gústalle, amólalle?
JLG: Si, a min gústanme as refregas, ou o que se chamaba antes a… a disputa. Cando estaba nos scouts en Nyon o meu alcume era, como se di? meu tótem ou non sei que, era “pardal pelexón”. Si, está moi ben. Si.
X: Contradicir sempre. Creo que era Valéry que dicía “pensar contra”.
JLG: Así é, pensar contra. Contradición. Unha dicción contra. Outra dicción.
X: Súa muller Anne-Marie dicía que na súa tumba habería que poñer: Ao contrario.
JLG: Ao contrario, si.
X: Grazas Jean-Luc Godard.
JLG: Grazas a vostede.

Lettre filmée de Jean-Luc GODARD à Gilles JACOB et Thierry FREMAUXA

Jean-Luc Godard Explains Why He Skipped Cannes

A outra entrevista

Publius Decius Mus

Xaneiro 19, 2014

Publio Decio Mus (ou Públio Décio) foi un político e militar romano que destacou por dous actos heroicos que Tito Livio narra nos libros VII e VIII da súa Historia de Roma (Ab Urbe Condita).

O primeiro (relatado en Livio, VII, 34-36) foi o ano 343 a.C. (anno 411 a.u.c.), cando era tribuno militar, no comezo das guerras samnitas, ao salvar ao exército do cónsul Cornelio dunha derrota segura debida á mala posición tomada, grazas a súa valentía e as súas acertadas decisións estratéxicas. Sintetizando, Públio e as primeiras linhas dumha soa lexión avanzaron até o alto dum outeiro que avistara previamente e dende alí atacaron ao inimigo pola noite, mentres o resto do exército fuxía.


Os obsequios de Decio Mus (1616/1617), Peter Paul Rubens

O segundo feito polo que será recordado é a súa autoinmolación na guerra contra os latinos no ano 340 a.C. (anno 414 a.u.c.), cando era cónsul xunto a Tito Manlio Torquato. Esta sacrificio era previsto para um dos cónsules polos presaxios relatados en Livio, VIII, 6, e as últimas sinais, sobre todo o mal que lhe ía a batalha á formación de Publio, relatadas ao inicio de Livio, VIII, 9, fan que este se decida a chamar a Marco Valerio Corvo pra ofrecerse en sacrificio aos deuses mediante umha deuotio..

Decio Mus preparándose pra morrer (1616/1617), Peter Paul Rubens
Logo “saltou armado sobre o seu cabalo e lanzouse no medio do inimigo á vista de ambos exércitos cun aspecto bastante máis augusto ca un humano…” facendo presas dun espanto abismal aos inimigos antes de caer “esmagado por lanzas”.


A morte do cónsul Decio (1616-1617), Peter Paul Rubens

Ciclo (de pintura) Decio Mus

O seu filho morreu de forma idéntica.

Só os cadáveres nom tenhen tempo

Decembro 18, 2013

Diría algumha vez um velho sabio. O tempo é precisamente umha calidade definitoria da vida. Vivir é gozar do tempo.

O que ocorre é que as persoas temos prioridades: preferimos adica-lo tempo a umhas cousas que a outras, polo menos superficialmente, xa que a miúdo, estas preferencias som algo insinceras, condicionadas polo entorno. Por outra banda, inda que é necesario durmir, é umha “actividade” que se realizará eternamente (inda que sen a oportunidade dos sonhos) cando xa se estea morto.

214912616_6a5e611c86

Impulso – Etimoloxía

Outubro 6, 2013

Segundo a máis interesante das acepcións do Estraviz para o que me interesa, “desejo, pensamento ou motivo afectivo que move a fazer ou nom subitamente uma cousa sem controlo da vontade”. É umha força, é um estímulo.
Procede do latín, impulsus, participio perfecto pasivo de impellere, composto da partícula in e de pèllere, que observamos tamén orixina o termo repelir, que é votar fora, alonjar, mais ao tempo é vencer.

A persoa impulsiva déixase levar impulsivamente polos impulsos impulsores. O impulso nom é outra cousa que um im-pulso, umha bategada interna e tamén um símbolo de vitalidade (de vida). Siegfried móvese esencialmente por impulsos. Se a emoción é o sentimento do que se percebe, o impulso é o do que se emite.

O mundo pode ser frío, pero inda existen sentimentos. ¿Que sería a vida sen eles?

Outubro 5, 2013

“O mundo pode ser frío, pero inda existen sentimentos. ¿Que sería a vida sen eles?” Extraida do filme Bian Lian (1996) de Wu Tianming.

Precisamente, quizais son os sentimentos os que fan que o mundo non sexa frío. Mais está claro que a vida sen eles non sería vida. A natureza é ante todo un conxunto de emocións que se interrelacionan umhas con outras. Isto transmitiuno moi ben Wagner mediante algumhas palabras de Siegfried ao longo dos dous primeiros actos da ópera homónima. E tamén Einojuhani Rautavaara a través dumha descrición máis explícita e suxerente no seu concerto Cantus arcticus Op. 61.

Da tensión entre beleza e amor, e castidade xorde a vida

Xullo 3, 2013

Declaracións de Alejandro Vergara, (xefe de conservación de pintura flamenca e Escolas do Norte do Museo del Prado), comisario da exposición Rubens (2011), entorno á mesma: “Moitos dos últimos cadros de Rubens os protagonizan ninfas e sátiros, personaxes contradictorios de cuxa tensión xorde a vida; as ninfas son mulheres novas e fermosas, mais tamén castas; os sátiros son personaxes medio animais, medio humanos que habitan os bosques e que son lascivos, e que van perseguindo constantemente ás castas ninfas. De esa contradicción xorde a vida, de esa tensión entre beleza e amor por unha banda, beleza e amor que orixinan desexo, e castidade pola outra xorde a vida. E iso é o que nos propón Rubens na súa pintura en última instancia e sobre todo na derradeira época da súa vida; unha exaltación, fundamentalmente a través do amor da vida coma unha constante que se vai xerando continuamente.”

ninfas y satiros
Ninfas e sátiros (1615-1640), Peter Paul Rubens, Museo del Prado (Madrid)

Por que compro libros?

Maio 15, 2013

Fai xa moito decidín facer unha lista dos libros nos que estaba interesado. O motivo cecais foi a lectura de The Fatal Shore (La Costa Fatídica, Círculo de Lectores), de Robert Graves. Nesta obra sobre o inicio da Historia moderna d’Australia -a súa colonización e a deportación de presos-, amais do fascinante contido propiamente dito, abundaba unha enorme cantidade de notas que non eran para nada superfluas, e con elas unha moi extensa lista bibliográfica que causaba o meu goce e probabelmente o faría de calquera lector apaixonado no tema. Tras ler o relato, fixen dúas relecturas resumidas pra sublinhar tódalas referencias que me interesaban -moitas-, e por iso creo que foi este o momento en que decidín pór orden en/clasificar os libros que quería mediante a máis simple das opcións, unha lista coas xustificacións, nome de autor(es) e libros e edicións.

Xa mencionei o tema das listas e clasificacións ao caso dos canons literarios. Tras ler recentemente Penser/Classer (Pensar/Clasificar, Gedisa), edición póstuma de textos de Georges Perec, do que mostro e represento un fragmento na entrada anterior, síntome inda máis engulido polo ánimo das listas e da súa comprensión; e pensando na minha paixón lectora, ocorréuseme explicar, tal como podería ter feito Perec nun texto na linha dos incluídos no dito libro, que é o que me leva a comprar un libro. (more…)

Da historia do mundo antes das lentes

Maio 15, 2013

A pintura clásica ofrécenos exemplos sen fin de individuos representados cando están lendo ou escribindo. Por exemplo, a Virxe da Anunciación de Antonello da Messina, na Pinacoteca de Munich*;
Virgen de la Anunciación-Antonello da Messina
Annunciata di Palermo. Virxe da Anunciación (c. 1476), Antonello da Messina, Galleria Regionale della Sicilia (Palermo)

o retrato de Paracelso por Rubens, en Bruxelas; o retrato do médico Joris van Zelle, por Van Orley, tamén en Bruxelas;
Paracelsus-Rubens
Paracelsus (c. 1615-1620), Peter Paul Rubens, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique (Bruxelles)

Georges de Zelle-Van Orley
Portrait du médecin Joris van Zelle (Retrato do médico Joris van Zelle/Georges de Zelle) (1519), Bernard van Orley, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique (Bruxelles)

o retrato de Christoffel Plantijn, por Rubens, no museo Plantin-Moretus de Antuerpen;
Christoffel Plantin-Rubens
Portret van Christoffel Plantijn (1613-1616), Peter Paul Rubens, Museum Plantin-Moretus (Antwerpen)

os dous retratos de Erasmo de Rotterdam por Hans Holbein o Novo, en Basilea, e por Quentin Massys, en Roma;
Erasmo de Rotterdam-Hans Holbein el Joven (Basilea)
Bildnis des schreibenden Erasmus von Rotterdam (Retrato de Erasmo de Rotterdam escribindo) (1523), Hans Holbein o Novo, Kunstmuseum (Basel)

Ritratto di Erasmo da Rotterdam (1517)-Quentin Massys, Barberini
Portret van Desiderius Erasmus (Retrato de Erasmo de Rotterdam) (1517), Quentin Massys, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Palazzo Barberini (Roma)

o San Ivo de Van der Weyden, en Londres; a nai de Rembrandt por Gerrit Dou, en Rotterdam; o retrato dun xentilhome, por Lorenzo Lotto, en Venecia;
Ritratto di giovane gentiluomo-Lorenzo Lotto
Ritratto di giovane gentiluomo (c. 1530), Lorenzo Lotto, Gallerie dell’Accademia (Venezia)

a moza lendo unha carta, por Jean Raoux, no Louvre; o profeta Jeremias, polo Mestre da Anunciación de Aix-en-Provence, en Bruxelas; o retrato de Jonathan Swift, por Charles Jervas na National Portrait Gallery, San Jerónimo no seu gabinete de trabalho, por Antonello da Messina, na National Gallery;
NPG 278; Jonathan Swift by Charles Jervas
Jonathan Swift (c. 1718), Charles Jervas, National Portrait Gallery (London)

San Agustín, Carpaccio, Scuola di San Giorgio degli Schiavoni
Visione di Sant’Agostino (1502), Vittore Carpaccio, Scuola di San Giorgio degli Schiavoni (Venezia)

ou o San Agostinho de Carpaccio, na Scuola di San Giorgio degli Schiavoni de Venecia. Con maior frecuencia, os individuos retratados alzaban a cabeza ao cobra-la pose e miraban o ceo ou un recanto. Mais é interesante observar aos que continúan lendo. O profeta Jeremias parece ter unha vista normal;
Profeta Jeremías-Maestro de la Anunciación de Aix-en-Provence
Le prophète Jérémie (1443-1445), Mestre da Anunciación d’Aix-en-Provence (Barthélemy d’Eyck), Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique (Bruxelles)

tamén a moza de Jean Raoux, inda que pra ler tenha necesitado inclinarse esaxeradamente cara a fonte de iluminación;
Jeune femme lisant une lettre-Jean Raoux, Louvre
La liseuse (A moza lectora) (1677-1734), Jean Raoux, Louvre

San Ivo é posíbelmente miope, a nai de Rembrandt o é totalmente;
San Ivo-Van der Weyden
Saint Ivo (c. 1450), Rogier van der Weyden, National Gallery (London)

Madre de Rembrandt-Gerard Dou, Rijkmuseum
Lezende oude vrouw (Mulher anciá lendo). Nai de Rembrandt (c. 1632), Gerrit/Gerard Dou, Rijkmuseum (Amsterdam)

en canto a San Jerónimo, é verdadeiramente présbita.
antonello-da-messina-saint-jerome-study-NG1418-fm
San Gerolamo nello studio (c. 1475), Antonello da Messina, National Gallery (London)

Como se facía antes de que existisen as lentes? Podemos formularnos esta clase de pregunta a propósito doutros mil obxectos da vida cotián (a goma de borrar, as tesoiras, a balanza, o reloxo de pulseira, o compás, a prancha, o picaporte, a roda, os tirantes, o cepillo de dentes e as pastas alimenticias, que, como todos saben, foron traídas por Marco Polo da China en 1295). Só podemos responder que a xente apanhábase ou melhor aguantábase, é dicir, no caso que nos ocupa, que pestanexaba, miraba dúas ou tres veces e comía a sopa coa nariz no prato. Tal vez tomaban tisanas de pilosela, planta alcumada “gabiana” porque fortalecía a vista do gabián, pero rem é menos seguro ca iso.

[Tradución do apartado Da historia do mundo antes das lentes do capítulo XII-Consideracións sobre as lentes (Considerations sur les lunettes) do libro recompilación de textos de Georges Perec, Penser/Classer, Hachette, 1985, realizada a partir da versión espanhola de Carlos Gardini, Pensar/Clasificar, Gedisa, 2008.]
*A localización das obras é traducida do libro, independentemente de que sexa correcta ou non; si procuro que os nomes dos retratados se correspondan máis cos orixinais. Traduzo literalmente o alcume gabiana.

Deus existe? Se cres nel, existe; se non cres, non existe

Abril 15, 2013

Frase de Maxim Gorki aparecida na obra teatral Os baixos fondos. A pregunta faina Pepel, e a resposta é de Luka.

Creo que é unha afirmación que transcende a cuestión da existencia de deus e que se podería aplicar a calquera verdade en xeral; polo menos ás verdades prácticas, pero en tanto que non cremos nunha dicotomía entre praxe e teoría, a tódalas verdades. Vivimos no mundo conforme a sistemas de ideas que asimilamos e facemos nosos inconscientemente e ao longo das distintas xeracións.
A pregunta que cabe formularse é: a realidade é tal como nos parece, en si?; a resposta que propomos, en paralelismo á cita do escritor ruso é: a realidade “é” tal como nos parece, porque no-lo parece así, non porque o sexa independentemente das persoas que as formamos. A realidade, tal como a entendemos aquí, isto é, como a percepción que temos dela, confórmase das crenzas comúns -limitadas polo fundamento do mundo, a linguaxe- vistas a través do velo da subxectividade. Esta é a nosa crenza.
O éxito de sistemas de crenzas tan ridículos e denigrantes como o cristianismo ou o capitalismo non se podería explicar senón fose porque o que vemos do mundo non é algo independente das nosas crenzas, senón as mesmas, e ademais estes sistemas, habitualmente inclúen subsistemas de autodefensa de tal maneira que é moi difícil destruílos. Da relación entre cristianismo e capitalismo escribiron material abundante Max Weber e Walter Benjamin, filósofos (sociólogos) aos que por tanto non podía non nomear.

abajo-el-trabajo

A fotografía anterior atopeina aquí, onde se ataca unha desas crenzas impostas polas ideoloxías anteriores, especialmente polo capitalismo, a crenza na necesidade do trabalho (outro texto na mesma linha é este Manifesto contra o trabalho). É un texto longo, pero moi recomendábel. As ideas que vai expondo unha tras outra recordáronme moito ás presentadas no libro da autora feminista Silvia Federici, Calibán y la bruja. Mujeres, cuerpo y acumulación originaria, Madrid, Traficantes de Sueños, 2011; o paralelismo é máximo cando se afirma unha das principais teses do libro: “Ao abolir o trabalho asalariado e alcanzar o desemprego total atacámo-la división sexual do trabalho. O núcleo familiar como o conhecemos é unha adaptación inevitábel á división do trabalho imposta polo moderno trabalho asalariado.” Así que quizais houbo algunha influencia do libro nese texto. O caso é que precisamente este libro foi parte da inspiración desta entrada, ao analizar a praxificación da teoría cartesiana de cara a obter un maior autocontrol dos individuos, no final do capítulo 3. É un ensaio moi interesante, tanto na análise política-sociolóxica como na exposición histórica, polo que aquí queda a minha recomendación do mesmo.

A outra parte da inspiración (cecáis a principal) viu pensando nun tema radicalmente diferente: a felicidade; é difícil que quen non se sente feliz crea nela. A felicidade é propiamente unha percepción, polo que a súa realidade é plenamente subxectiva, de modo que esta se corresponde exactamente coa crenza nela.

O mundo é un escenario, pero a obra está mal repartida

Abril 13, 2013

Afirmación de Oscar Wilde cuxo orixinal, “The world is a stage, but the play is badly cast”, aparece no capítulo 1 de Lord Arthur Savile’s Crime (O Crime de Lord Arthur Savile).

Dende o comezo lévanos a pensar sobre a liberdade do Home na sociedade e no mundo. Podemos decatarnos de que a miúdo temos asignado un rol na sociedade, o cal desenvolvemos de maneira inconsciente. A especie humana, de algún modo, é a do homo religiosus, e cada un dos seus individuos móvese seguindo unha serie de rituais segundo o que sente, o que pensa e o que leva vivido. Estes rituais son as costumes ou hábitos comúns a tódolos animais, só que desenvolvidos conscientemente, igual que a interpretación dunha obra. Estes comportamentos animais estudados por Darwin foron analizados no caso humano por un darwinista previo ao biólogo, Schopenhauer, e por un discípulo deste e tamén darwinista -este si, posterior-, Nietzsche. Ambos atoparon a fonte dos hábitos na idea que chamaron Vontade. Creo pensar ben que tamén se lhe pode dar o nome dunha ópera de Verdi, La forza del destino. É o guión da obra, que arrastra aos seus personaxes cara os seus actos de maneira inexorábel, que vemos proxectado en paralelo na fatalidade arrolhadora nos filmes de Fritz Lang.

harakiri

En canto á segunda afirmación da frase, ben conhecida é a fina ironía do autor irlandés e tamén a súa crítica á hipocrisía imperante na sociedade vitoriana e a súa moral burguesa. Na entrada anterior do blogue xa falaba da mediocridade, tema que englobaría iso, polo que xa non tenho máis nada que dicir.

 

Dende o momento en que todo vale só queda a mediocridade

Abril 11, 2013

Este tema aparece implicitamente (ás veces de maneira bastante explícita) tratado no libro de Jordi Llovet Adéu a la Universitat, xa comentado neste blogue.

A pantalha de televisión simboliza isto da forma máis transparente. Os blogues, as redes sociais ou a Wikipedia e as múltiples versións desta, arquivos cheos de información non sancionada (a Wikipedia non é nin a clásica Larousse nin a Enciclopedia Británica, para entendernos, non da ao lector seguridade ningunha acerca da veracidade do seu contido). A mediocridade da que estou a falar non é só cultural, senón que tamén invade o terreo político (-social) e o vital (-individual): a falsa política, a corrupción, a institucionalización do deporte, as baixas paixóns da xente (o telelixo, a prensa sensacionalista; nada que ver co significado habitual desa expresión), a falta de ética comunicativa (e.g. interpretación interesada da Historia e manipulación en xeral), a burocracia, etc. Que grande parte de Internet estea copiado da Wikipedia non é boa sinal. Se amais, un libro de ensaio a cita como referencia para informarse acerca dun tema, entón perdémo-la confianza nunha transmisión segura do saber. Que o presidente da sección espanhola da International Dostoievsky Society, un tal Jordi Morillas, nun artigo no que critica a carencia de rigor filolóxico duns trabalhos, afirme que os ilustrados franceses son “os verdadeiros verdugos da filosofía na idade moderna e contemporánea” e inda máis, que os seus principios “son os mesmos que constituiron a base ideolóxica de Auschwitz” descualifícao como pretendido intelectual e mostra a mediocridade de xente en cargos aos que se lhes suponhen uns conhecementos mínimos previos e unha responsabilidade cultural -id est, as cualidades do humanismo- que o exemplo anterior proba que ás veces locen pola súa ausencia.

A mediocridade apostamos que triunfa grazas ao éxito global do xudeo-cristianismo, xa que cremos atopa-las súas bases nos textos bíblicos, na senda aberta por Nietzsche. Mais tamén, a mediocridade pódese entender como unha manifestación da infinita (que diría Einstein) estupidez humana, tema, este, sobre o que a abundancia da bibliografía faino inabarcábel, pero podemos recomendar os libros de Oliviero Ponte di Pino e Carlo Maria Cipolla sobre o asunto en cuestión. Atopo na rede, mentres redacto isto, outro libro que parece que valería a pena consultar, un panfleto contra a estupidez contemporánea.

pantalla_global-567x359

Esta, a súa vez, é unha das conclusións que se podía extraer da soberbia exposición Pantalla Global coproducida polo CCCB (Centro de Cultura Contemporánea de Barcelona) e baseada no libro de Gilles Lipovetsky e Jean Serroy.

No extremo oposto, o que a TV debería ser: a visión de Rossellini e Godard entre doutros, http://www.zinema.com/textos/requiemp.htm.

Lucius Papirius Cursor

Marzo 26, 2013

Lucio Papirio (ou bem Lúcio Papírio) Cursor foi un político e militar romano que destacou na segunda metade do século IV a.C.; na Historia de Roma de Tito Livio comeza a adquirir protagonismo no libro VIII -sendo a primeira cita en VIII,12,2, cando é nomeado xefe de cabalaría (magister equitum) entorno ao 340 a.C. (ano romano 414 A.U.c.)- e ten grande presencia ao longo de todo o libro IX.

Signatur:D:JobRoot7872312preprozessPORT_00101677_01-07.03.2007

No 325 a.C. (ano romano 429 A.U.c.), cando segundo Livio xa é “a persoa máis distinguida con gran motivo no arte da guerra naquel tempo” (VIII,29,9), é nomeado ditador e como tal nomea xefe de cabalaría a Quinto Fabio Maximo (ou Fábio Máximo) Ruliano (Quintus Fabius Maximus Rullianus). O que Livio relata en VIII,30-35 xa é dabondo para que ámbolos dous pasasen á posteridade. Logo que o ditador dese a orde de non entrar en combate e da desobediencia da mesma por Quinto Fabio, o primeiro buscou a punición do seu subordinado, a pesar da súa vitoria na batalha. Finalmente outorga a súa condena, o seu xuízo, ao pobo romano e á potestade tribunicia, os cales déronlhe o seu apoio, inda que fai o inciso “non noxae eximitur”, o que ven dicindo que non queda exento de culpa.
Papirius Cursor spares Fabius
Aproveito esta tradución aproximada para facer unha disquisición informativa sobre ela e máis concretamente sobre o significado do termo noxae. Como sabemos por Nietzsche, a idea de culpa asóciase á moral xudaico-cristiá, polo que non expresa adecuadamente o que  o historiador padovano quere dicir. Para aclara-lo concepto de noxae traduzo ad hoc unha nota do libro Roman Private Law in the times of  Cicero and of the Antonines (1902), do estudoso do dereito romano Henry John Roby. “Noxa (de nocere) significa orixinalmente ‘dano físico, anímico’ ou ‘comportamento inmoral’. Isto visto dende o punto de vista do causante do dano é ‘falta’ ou ‘consciencia do dano causado’; noxius é ‘nocivo’ ou ‘causante do dano’, noxia ‘consciencia do dano’. O prexudicado require compensación; así pois, as frases antigas eran noxam nocere ‘facer dano’, noxam sarcire ‘arranxar o dano feito’. Un modo natural de compensar era entrega-lo ofensor ao ofendido. Isto era noxae dedere ‘entregar ao danado’.[…]”
En resumo, Lucio Papirio está dicindo que, a pesar da decisión final, a falta permanece, ou dito doutra maneira, Quinto Fabio non se libra de ter cometido o mal comportamento e de que así sexa xulgado este.
A mala relación entre estes dous personaxes recordarase en Livio IX,38, cando Quinto Fabio tenha que nomear ditador ao seu antigo acusador, momento no que se fará evidente o sufrimento que iso lhe causa, contido polo seu ánimo inxente.
O relato do sucedido entre Lucio Papirio e Quinto Fabio é un entre outros, que son variantes da mesma historia. Atopámola na Biblia, 1 Samuel, 14, onde Jónatan viola inconscientemente unha prohibición do seu pai Saúl ao tempo que consigue unha vitoria para Israel, e inda que Saúl pide a súa morte, xorde de novo a figura do pobo salvador. A diferencia estriba en que a salvación na historia romana prodúcese grazas ao dereito, mentres que na historia bíblica a lei última empregada na decisión  final é a lei divina. O autor do Romanticismo xermano Heinrich von Kleist presenta idéntico dilema no seu drama  O príncipe de Homburg, que adaptaría posteriormente ao cine Marco Bellocchio.

Retornando a Lucio Papirio, antes da súa segunda ditadura consolídase como un gran militar grazas as súas múltiples vitorias, para o que Tito Livio non escatima as maiores loas. Da súa vitoria ante os samnitas en Lucera di en IX,15,8 que “practicamente non houbo outra vitoria máis brillante do pobo romano polo xiro imprevisto dos acontecementos”, e engade a continuación sobre o noso protagonista, “non sei se el, único vingador da humillación romana, obtivo o triunfo, o máis merecido até entón dende Furio Camilo, ou hai que atribuírlhes esta honra aos cónsules e especialmente a Papirio.”
Papirius Cursor enjoys a triumph
O final do capítulo seguinte, IX,16,11-19, é un panexírico do 5 veces cónsul e 2 ditador. Di Tito Livio: “o máis sobresaínte era a rapidez dos seus pes, á que debeu o seu sobrenome”; “sen a menor dúbida, en aquela época, que foi a máis fecunda en homes de mérito, non houbo nin un so sobre o que descansase en maior medida o poder de Roma. É máis considéraselhe un xefe con un espíritu comparábel ao de Alexandre Magno se este, unha vez sometida Asia, tivese volto cara Europa as súas armas”. A continuación, nos capítulos IX,17-19, o historiador conxectura a fortuna de Roma se tivese chegado a enfrontarse co exército de Alexandre Magno, e o fai cun considerábel optimismo baseado nos grandes homes que di que foron os xenerais romanos contra os que tivese batalhado, como Marco Valerio Corvo, Publio Decio Mus ou o propio Lucio Papirio Cursor.
No tempo da súa segunda ditadura, trala batalha contra os etruscos dirixida por el, di Livio en IX,39,11: “aquela xornada quebrantou por primeira vez o poderío dos etruscos, boiante cunha prosperidade que vinha de antigo”.

A loa a Papirio Cursor non é só militar, tamén o é ética. Indirectamente, Livio transmítenos a súa grandeza moral ao outorga-la decisión final sobre Quinto Fabio ao pobo, como xa contamos antes. E logo, na crítica a Apio Claudio, recorda en IX,34,20-21 que “Lucio Papirio para non deixa-lo cargo nomeou colega substituto […]. E canto máis comedida foi a súa ambición, Apio, que a túa! [L. P.] non exerceu a censura en solitario máis alá do tempo fixado pola lei; nembargantes, non atopou quen despois seguise o seu exemplo”.

As Crónicas de Nuremberg tamén fan mención do personaxe. No último parágrafo da páxina LXXIX das mesmas cóntase o ocorrido con Quinto Fabio e a súa vitoria sobre os samnitas, e ao seu lado, case na esquina inferior esquerda hai un retrato seu incluído.
NurembergChronicles79

Imaxe – Etimoloxía

Marzo 23, 2013

Representación dun obxecto mediante a pintura, a estampa, etc. Outros significados de imaxe pódense consultar no dicionario da RAG ou, na forma reintegrada, no Estraviz. Como di aí, procede do latín imagine, mais tamén de imàginem casi imitàginem (como di Porfirio), ou melhor mimàginem, da mesma raíz do grego mímos -imitador-.

Dos canons literarios

Marzo 19, 2013

O home é un animal clasificador por natureza, en tanto que ser intelixente, quizais porque a actividade máis natural e primaria da intelixencia é clasificar, ordenar. E dentro do universo das clasificacións, unha das ferramentas máis empregadas é a lista. Sobre estes temas tense escrito moito, entre outros autores Georges Perec e Umberto Eco. Pero como indico no nome da entrada, o seu tema son unhas listas ben concretas, as dos libros de referencia, aqueles que non deberían ser esquecidos xamais, os canons literarios.

De libros, de literatura, de lectura, de bibliotecas, como temas abstractos e en xeral lévase escrito moito. Algúns dos autores máis prolíficos nestes submundos, ademais do propio Umberto Eco, son Jorge Luis Borges e o seu principal lector de cando cego, Alberto Manguel. Tamén hai diversos filmes entorno a este mundo, acerca dalgúns dos cales escribín neste post anterior do blogue. No mesmo comento un libro de Jordi Llovet. Pero ía falar de canons literarios fundamentais, e o canon de Llovet estaría formado pola Ilíada e a Odisea de Homero, a Biblia, a Divina Comedia de Dante, o teatro de Shakespeare e o Don Quijote de la Mancha de Cervantes. Nesa entrada nomeaba tamén a Flaubert, do que o mesmo Llovet é un gran seguidor. Nas súas cartas, Flaubert recomenda a diversos autores; de La Fontaine e de Victor Hugo di que son os clásicos franceses na materia de verso, mentres que na prosaica suxire a Rabelais, La Bruyère e Montaigne. Das Moralia de Plutarco di que son un pozo de erudición e pensamentos e tampouco se esquece de Shakespeare, Goethe e autores gregos e romanos como Homero, Petronio, Plauto ou Apuleyo. Outro canon, o máis conhecido, é o libro clásico de Harold Bloom O canon occidental, pero non vou a comentalo xa que non o lín. Case ao remate, acudirei ao capítulo 1 do libro XII das Memorias de Ultratumba de Chateaubriand, onde este fai unha grande loanza de Shakespeare, con tradución parcial incluída do fermoso soneto LXXI. Tamén mostra a súa admiración por John Milton e polo Michelangelo poeta, e afirma: “Shakespeare está entre os cinco ou seis escritores que son suficientes ás necesidades e o alimento do pensamento; eses xenios nai semelhan ter dado a luz e aleitado a tódolos demais. Homero fecundou a antigüidade: Ésquilo, Sófocles, Eurípides, Aristófanes, Horacio, Virxilio son os seus filhos. Dante xerou a Italia moderna, dende Petrarca até o Tasso. Rabelais creou as letras francesas; Montaigne, La Fontaine, Molière, son descendencia súa. Inglaterra é toda Shakespeare, e, ata en estes derradeiros tempos, el prestou a súa lingua a Byron, o seu diálogo a Walter Scott.”
Observamos que Shakespeare parece un autor unanimemente considerado dos máis grandes sen dúbida. Pois ben, o novelista irlandés James Joyce consideraba a Henrik Ibsen un dramaturgo moi superior a Shakespeare.

Do Romanticismo no cine, de Nietzsche e doutros

Febreiro 3, 2013

Calipso: […] Devi rompere una volta il destino, devi uscire di strada, e lasciarti affondare nel tempo …
Odisseo: Non sono immortale.
Calipso: Lo sarai, se mi ascolti. Che cos’è vita eterna se non questo accettare l’istante che viene e l’istante che va? L’ebbrezza, il piacere, la morte non hanno altro scopo. Cos’è stato finora il tuo errare inquieto?

(Calipso: […] Debes romper umha vez o destino, debes saír do caminho, e deixarte afundir no tempo …
Odiseo: Non son inmortal.
Calipso: O serás, se me escoitas. Que é a vida eterna senón este aceptar o instante que ven e o instante que vai? A ebriedade, o pracer, a morte non tenhen outro propósito. Que foi até agora o teu errar inquedo?)

L’isola, Dialoghi con Leucò, Cesare Pavese

Inda que o Romanticismo é un movemento estético de comezos do século XIX que ten a súa orixe filosófica en Rousseau, na arte que o precedía no século XVIII -autoproclamada de inspiración clásica- xa podíamos reconhecer certos aires. Por exemplo na música neoclásica, dende algún filho de J. S. Bach coma K. P. E. Bach até Beethoven pasando por Haydn e Mozart as creacións pertencentes ao Sturm und Drung xa nos removen a ánima como o farán posteriormente as obras plenamente románticas de Schubert ou Schumann. E se en música falamos de Beethoven, en literatura temos a Goethe, e en lugar de Schubert e Schumann a Hölderlin e Novalis. Mais este movemento, que en música tivo un longo desenvolvemento en distintas formas (Brahms, Wagner, nacionalistas), tamén tivo consecuencias que xurdiron ben coma continuacións ou ben coma reaccións. Pois, por notar algúns nomes concretos, en filosofía Nietzsche foi un postromántico, en música o foi Mahler, en literatura dende Baudelaire e os demais simbolistas até esteticistas e decadentistas coma Oscar Wilde, Joris Karl Huysmans, Gabrielle d’Annunzio, Walter Pater e outros coma Walt Whitman, pasando polos parnasianos, e en pintura, relacionados cos esteticistas foron os prerrafaelitas. No fondo as vangardas do século XX son tamén unha reacción ao Romanticismo que representa o tradicional. (more…)

Arredor de Cidadán Kane

Xaneiro 16, 2013

Ben sabemos que o MacGuffin do filme Cidadán Kane (Citizen Kane), a excusa pra conta-la vida de Charles Foster Kane, é acha-lo significado do último que dixo antes de morrer, “Rosebud”. Tamén conhece todo aquel que vira o filme, que tal obxectivo non é acadado, inda que nos sexa mostrado aos que visionamos esta obre mestra do cine.

O que penso eu é que se o periodista tivese atopado-lo significado de “Rosebud”, daríase de conta de que este termo non é máis que (un símbolo de) ese pasado ao que por un capricho ou outro da fortuna non é posíbel regresar. Isto é tanto máis así canto a desesperación provocada pola soidade só atopa un refuxio no pasado.
Nos momentos en que Kane decátase de que non é querido sofre e síntese só, só dende que a fatalidade quixo que o arrebatasen do seu fogar. E sofre porque o único que quere é amor e non o ten. De tal maneira, inda que aparentemente o ten todo e iso é o que todos pensan, non ten nada porque non ten amor, que o é todo pra el dende que lho roubaron a cambio da súa vida na infancia. E esa nada é un baleiro, tal coma a soidade, e coma os grandes espazos de Xanadu.
Claro que a fatalidade está a miúdo dentro dun mesmo (e.g. no seu carácter), tal como pode comprobarse na obra de Fritz Lang.

Remato co comezo do poema máis recordado dos Carmina Burana. “O Fortuna / velut luna …”

Día tras día. 19-Vendémiaire, ano CCXXI, Tournesol

Outubro 10, 2012

Tiresia: […] Ti sei mai chiesto, Edipo, perché gli infelici invecchiandosi accecano? (Tirésias: […] Preguntácheste algumha vez, Edipo, por que o infeliz ao envelhecer volve cego?)

I ciechi, Dialoghi con Leucò, Cesare Pavese

Como a evidente tradución que a intuición nos indica, a planta chamada en francés tournesol é o xirasol, nome de orixe italiano que significa “que xira co sol”. O seu nome científico é Helianthus annuus. Non lle adicarei máis espazo xa que é bastante afamada.

Roberto Rossellini, o cineasta máis importante do neorrealismo italiano, racionalista que defendía a utilidade do cine como aparato educador. Neste aspecto, cría que da Nouvelle Vague, grupo de realizadores franceses que o tinha como un dos seus maiores inspiradores, o único que non o traicionara foi Godard. Decía dos Fellini, Antonioni, Pasolini, Bergman, etc. que, inda que tinhan calidade estética, facían cine do lamento e, por tanto, que non servía. Amais de Godard, penso que outros cineastas que farían ese tipo de cine educador poderían ser Agnès Varda (e.g.: Agnès de ci de là Varda), Werner Herzog (e.g.: Cave of Forgotten Dreams) ou Alexander Kluge (e.g.: Nachrichten aus der ideologischen Antike – Marx/Eisenstein/Das Kapital). Así, quizais este cine continúa na linha do último filme do realizador italiano, feito sobre a apertura do Centre Pompidou.

Estou comezando a ler a serie de breves diálogos escrita polo poeta italiano Cesare Pavese e titulada Diálogos con Leucó [Tusquets, esp.] (libro que conhecín grazas ao texto de Italo Calvino que aparece aquí). En realidade só levo lidos os tres primeiros, A nube, A quimera e Os cegos, mais as primeiras impresións son extraordinarias. Cada enunciado provoca un tremor na mente e unha erupción de pensamentos entorno a todo o que pode querer dicir. Por outra banda, posúe a fascinación máxica do estremecedor, do misterioso dalgúns lugares da natureza envoltos en néboa, ou dos rituais antigos -uns lexendarios, outros reais-, como algúns dos relatos de Lovecraft.

Buñuel-Bergman-Fellini-Antonioni-Herzog

Outubro 6, 2012

Comentaba en entradas anteriois a disección da ánima humana e, máis xeralmente, de todo o que é e representa o ser humano por Werner Herzog en Cave of Forgotten Dreams. Neste sentido, relacionaba a Herzog con outros cirurxiáns na mesma especialidade coma os escritores Chateaubriand e  Dostoievski. Máis concretamente, noutro texto que non está no blog, e en relación ao filme L’avventura, de Michelangelo Antonioni, afirmei: “se Fellini é o Godard italiano, o mestre do experimental, Antonioni é o director do ser humano, o antropólogo do cine, papel que agora asume tamén Werner Herzog cos seus filmes, tanto de ficción -e.g., Aguirre, der Zorn Gottes– como documentais -e.g., o xa citado-, e tamén co libro (diario?) que escribiu mentres rodaba Fitzcarraldo, Conquista do inútil. Os seus filmes (os de Antonioni), coma os de Herzog, son disquisicións antropolóxicas sobre o ser humano como tal e como todo o que significa, dignas de Kant, Nietzsche e Heidegger, e mostrándono-lo terror ao que é sometido pola mente. Todo aquilo que sentimos, interpretamos e pensamos e o afecto que isto nos produce é o obxecto d’estudo, tal como nas memorias de Chateaubriand ou nas obras de Dostoievski.” Evidentemente, outro cineasta que é obrigado mencionar aquí é Ingmar Bergman, mais o que me interesa comentar polo momento vai noutra dirección …

Comparaba antes Fellini con Godard, pero se quero precisar isto, Fellini está entre Godard e Luis Buñuel. O seu cine é experimental como o do primeiro e provocador (no moral) como o do segundo. Tamén foi cine experimental parte do de Buñuel, así que non hai grande diferencia entre el e o italiano, nembargantes creo que a obra de Fellini ten un grao máis de ruptura no formal, se exceptuamos os filmes surrealistas do cineasta espanhol –Un chien andalou e L’Âge d’Or– e quizais algunha outra peza súa.

Agora mostrarei (modificado, non só transcrito e traducido) algún material sobre Luis Buñuel recollido da obra Vida y opiniones de Luis Buñuel, escrita por Agustín Sánchez Vidal (editada polo Instituto de Estudios Turolenses en 1985).
O realizador aragonés, cando en 1939 redacta a súa autobiografía, percibe 3 hipotéticas rutas: 1) o sistema de Hollywood; 2) as producións chamadas independentes, que lle parecen unha variedade esgotada da anterior; 3) o documental, “que é, en realidade, un sucesor das mencionadas producións independentes” (segundo Buñuel). Dentro dos documentais distingue, a súa vez, 2 tipos: a) os descritivos, “nos cales o material limítase á transcrición  dun fenómeno natural ou social”; e b) “outro, moito menos frecuente, é aquel que, inda sendo descritivo e obxectivo, trata de interpreta-la realidade e pode, por esa razón, apelar ás emocióis artísticas do espectador e expresar amor, tristeza e humor”.
Seguindo este esquema que describe Buñuel creo eu que debemos situar toda a obra de Werner Herzog como o máis representativo deste último punto, tanto dende a ficción como dende a non-ficción, e aí están como exemplos os dous citados arriba.

Inda hai máis. Buñuel escribe: “Gustaríame facer documentais psicolóxicos.” E isto nos leva de novo ao primeiro parágrafo, ao meu comentario sobre o filme de Antonioni, ao propio Antonioni -que son, senón documentais psicolóxicos, os filmes pertencentes a súa triloxía da incomunicación!- e ao mestre do realismo psicolóxico que foi Dostoievski. Tamén, en palabras do cineasta espanhol:
“Psicopatoloxía podería se-lo título doutro documental cuxo guión necesitaría algunha preparación e estudo, así como a colaboración dun especialista en psicoloxía e psiquiatría. Trataríase d’expór a orixe e desenvolvemento de diferentes enfermidades psicopáticas. A vida do enfermo, o seu tratamento, os seus delirios. O espectador podería ver por si mesmo o mundo en que vive un esquizofrénico, ou decatarse de que constiste a interpretación paranoica da realidade.
Aínda que as minhas ideas son inda moi xerais nesta materia, intúo que este tipo de documental, amais do seu grande interese científico, podería desenrolar na escena UN NOVO TIPO DE TERROR ou o seu sinónimo HUMOR e ás veces unha estranha poesía, ausente até agora e produto deses dous sentimentos.”
Tendo isto presente, amais dos achegamentos que puido facer Luis Buñuel a esta forma de facer cine, ocórrenseme dous filmes definitivos dentro do “xénero psicopatolóxico” e que paréceme que satisfán perfectamente a definición anterior: o primeiro (no que pensei) é , de Fellini, onde temos ao evidente enfermo que é o director interpretado por Marcello Mastroianni. Pero logo, e si que volvemos a Bergman, pensei en Persona, outro exemplo claro de todo o exposto anteriormente, o cine antropolóxico de Antonioni e Herzog e o cine psicolóxico e psicopatolóxico de Buñuel e Fellini nunha perfecta simbiose.